Historische wijk
Audiogids Moslimwijk (Huimin Jie)
De Hui-wijk van Xi'an begint aan de voet van de Trommeltoren bij de Beiyuanmen-straat: steegjes van blauwe steen met lamsvlees en brood, geërfd van de kooplieden van de Zijderoute, en achter in een ervan een Ming-moskee die is gebouwd als een Chinese tempel en naar Mekka kijkt.
- 60 min audio
- Zijderoute
De moslimgemeenschap van Xi'an gaat terug tot de Tang-dynastie, toen moslimkooplieden die over de Zijderoute kwamen zich concentreerden in Chang'an, het toenmalige Xi'an. De wijk groeide rond zijn moskeeën: in de Qing-tijd kreeg hij de vorm van ‘drie moskeeën en dertien wijken’, en met de Centrale Moskee (1919) en de Westelijke Moskee (1920) kwam hij uit op het schema van ‘negen moskeeën’. De moslimopstand van Shaanxi-Gansu (1862–1877) verwoestte talrijke moslimwijken in Noordwest-China, maar deze bleef ongedeerd dankzij zijn commerciële gewicht en zijn ligging binnen de muur. In 2010 woonden er zo'n 60.000 mensen, van wie meer dan de helft van de Hui-etnie.
Het contrast zit achter in de Huajue Xiang-steeg. De Grote Moskee heeft paifang-bogen, stèles, een paviljoen van drie verdiepingen en turquoise pannen, zoals elke Chinese tempel, maar haar hele as loopt van oost naar west om naar Mekka te wijzen, tegengesteld aan Chinese tempels, die van noord naar zuid openen. In plaats van een minaret verheft zich een achthoekige toren die op een pagode lijkt. En haar gebedszaal, gemaakt voor duizend gelovigen, bracht de jaren van de Culturele Revolutie door als staalfabriek.
Hoogtepunten
- Beiyuanmen-straat — Platen van blauwe steen en Ming-Qing-gevels die beginnen onder de Trommeltoren
- Gao-huis — Een woonhof uit de Ming-tijd met 86 vertrekken, gerestaureerd met Noorse hulp
- Lao Tong Jia — Gepekeld lamsvlees sinds het Qianlong-tijdperk en de stilgezette draagstoel van keizerin Cixi
- Grote Moskee van Huajue Xiang — Binnenplaatsen, stèles in het Chinees en Arabisch en een as die op Mekka is gericht
- Shengxin Lou — De Toren van het Hartonderzoek, een achthoekig paviljoen waar je een minaret zou verwachten
Ten noorden van de Trommeltoren van Xi’an begint de Moslimwijk (回民街, Huimin Jie), de wijk van de Hui-gemeenschap. Wat de gidsen de ‘Moslimstraat’ noemen, is voor de bewoners geen straat maar een hele wijk van steegjes —Beiyuanmen, Beiguangji, Xiyangshi, Dapiyuan, Huajue Xiang, Sajinqiao— die ze Huifang noemen, ‘de Hui-wijk’, of gewoon Fangshang, ‘in de wijk’. De bekendste ingang is de voetgangersstraat Beiyuanmen, met platen van blauwe steen en gevels in Ming- en Qing-stijl die bijna volledig door restaurants en souvenirwinkels worden ingenomen.
De geschiedenis van de Moslimwijk begint met de Tang-dynastie, toen de moslimkooplieden die over de Zijderoute kwamen zich vestigden in Chang’an, het huidige Xi’an. Sindsdien groeide de wijk rond zijn moskeeën, en de belangrijkste, de Grote Moskee van Huajue Xiang, vat die geschiedenis samen in steen en hout. De overlevering plaatst haar stichting in het jaar 742, het eerste jaar van het Tianbao-tijdperk, al is de exacte datum onbekend en is van het Tang-werk nauwelijks iets over. Haar huidige vorm werd in wezen in 1392 gebouwd, onder keizer Hongwu van de Ming-dynastie, en de Qing voegden de voorpoort, de paifang-bogen en een openbare fontein toe; sommigen houden daarentegen vol dat het geheel pas in de achttiende eeuw zijn definitieve uiterlijk kreeg, na verschillende uitbreidingen.
Een andere moskee in de wijk, die van Daxuexi Xiang, bewaart een overlevering die is vastgelegd in een inscriptie uit 1523, de zogeheten ‘Zheng He-stèle’. Daarin staat dat in 1413, terwijl hij zijn vierde reis naar de Westelijke Zeeën voorbereidde, de moslimadmiraal Zheng He in Xi’an aankwam op zoek naar betrouwbare tolken en Hasan vond, leider van die moskee, die Arabisch beheerste en met de vloot meevoer. Hij hielp hem meer dan eens uit de problemen en vroeg bij zijn terugkeer geen ambten of eerbewijzen: alleen dat zijn moskee zou worden hersteld, en Zheng He leidde het werk.
Om te weten wat er te zien is in de Moslimwijk zonder te blijven hangen bij de oppervlakte van de eetkraampjes, loopt de audiogids de wijk af in vijf haltes en een uur vertelling: van Beiyuanmen naar het Gao-huis, de Beiguangji-boog en, in de stilte van de Huajue Xiang-steeg, de binnenplaatsen van de Grote Moskee tot aan de gebedszaal. De rode draad is één: dit gewoel is geen toeristisch decor, maar de vorm die een uit de Zijderoute geboren gemeenschap vond om meer dan duizend jaar zichzelf te blijven binnen een Chinese stad.
Op een paar honderd meter, op het centrale kruispunt van de stad, verheft zich de Klokkentoren, en de hele wijk ligt binnen de omwalling van de Stadsmuur van Xi’an.
Een straat geboren uit de Zijderoute
Beiyuanmen (北院门)
Samenvatting van deze stop
De Beiyuanmen-straat begint ten noorden van de Trommeltoren, wiens massa je in de rug hebt zodra je haar betreedt. Voor je opent zich een rijweg van blauwe steen, geflankeerd door gebouwen in Ming- en Qing-stijl, vol kramen, rook en mensen. Achter dat gewoel ligt een lange afstamming: de gemeenschap die hier woont, stamt af van de nederzetting van moslimkooplieden die in de Tang-tijd via de Zijderoute in Chang’an aankwamen.
De wijk was niet georganiseerd rond een plein of markt, maar rond zijn moskeeën. In de Qing-tijd had hij de vorm van ‘drie moskeeën en dertien wijken’, en de Centrale Moskee, uit 1919, en de Westelijke Moskee, uit 1920, brachten hem naar het schema van ‘negen moskeeën’. Het is nog steeds een bewoonde wijk: in 2010 woonden er zo’n 60.000 mensen, meer dan de helft Hui en de rest Han. Onder de Trommeltoren begint de audiogids met het aflezen, in deze winkelstraat, van het spoor van die kooplieden.
Het Ming-huis dat alles overleefde
Gao Family Courtyard (高家大院)
Samenvatting van deze stop
Op nummer 144 van Beiyuanmen, tussen de winkels, geeft een toegangspoort toegang tot het Gao-huis (Gao Jia Dayuan), een woonhof van baksteen en hout met drie binnenplaatsen en vier gebouwdelen waarvan de kern dateert uit het Chongzhen-tijdperk, aan het einde van de Ming-dynastie. Het telt 86 vertrekken op 2.517 m² woonoppervlak, waarvan er 56 voor het publiek openstaan. Binnen volgen de binnenplaatsen elkaar op met zijvleugels met lessenaarsdak, typisch voor Shaanxi, en een tweede poort met bakstenen reliëfs van bloemen en bamboe en de karakters 平为福. Dat hij onze tijd heeft bereikt, is geen toeval: de moslimopstand van Shaanxi-Gansu (1862–1877) verwoestte veel moslimwijken in het noordwesten, maar die van Xi’an bleef ongedeerd. In 1999 werd het huis, samen met de hoven Huajue Xiang 125 en Xiyangshi 77, opgenomen in een Chinees-Noors behoudsproject dat door Noorwegen werd gefinancierd; in 2002 kreeg de restauratie van Huajue Xiang 125 een Eervolle Vermelding bij de UNESCO Asia-Pacific Awards voor Cultureel Erfgoedbehoud.
De naam van de straat bewaart nog een episode. Beiyuanmen betekent ‘poort van de Noordelijke Hof’, en in dat Noordelijke Hof, het Beiyuan, vestigde zich keizerin-weduwe Cixi, gevlucht uit Peking met keizer Guangxu toen de troepen van de acht mogendheden in 1900 de hoofdstad innamen. Volgens de gedocumenteerde overlevering kwam ze op 26 oktober van dat jaar Xi’an binnen, vond het tijdelijke paleis dat voor haar in het Zuidelijke Hof was voorbereid te klein en verhuisde hierheen: er werd dag en nacht gewerkt, naburige huizen werden gesloopt en de plek werd herbouwd naar het beeld van de Verboden Stad. Dat jaar van droogte, met zo’n drie miljoen getroffenen in Shaanxi, werden in haar keuken meer dan honderd gerechten per maaltijd opgediend, en in de zomer werd eeuwig ijs van de top van de berg Taibai omhoog gebracht om haar zure pruimensap te koelen. Voor de poort van de Gao’s vertelt de vertelling hoe een straat van buren een noodpaleis werd.
Een boog, een gouden uithangbord en de paomo
North Guangji Street (北广济街)
Samenvatting van deze stop
Aan het begin van de Beiguangji-straat draagt een boog het opschrift 回坊, Huifang: de naam die de bewoners aan de wijk geven. Voorbij de boog, aan de westkant, schittert een groot uithangbord met zwarte achtergrond en gouden letters, 辇止坡老童家. Het is Lao Tong Jia, de winkel van gepekeld lamsvlees van de familie Tong, geopend in het Qianlong-tijdperk van de Qing-dynastie. Hun lams- en kalfsvlees wordt nog steeds met het bot gepekeld in kruiken met water uit een oude put en gekookt met steenzout, mirabiliet, steranijs, kaneel en Sichuan-peper.
Het eerste deel van het uithangbord, Nianzhipo, betekent ‘de helling waar de draagstoel stilstond’. Volgens de overlevering liet keizerin Cixi tijdens haar toevlucht in Xi’an haar draagstoel voor de winkel stilhouden, aangetrokken door de geur van het kokende vlees. In de aangrenzende zaken van yangrou paomo, het meest kenmerkende gerecht van de moslimkeuken van Xi’an, brokkelen de gasten het brood met de hand in kleine stukjes in de kom voordat ze die aan de kok geven, die het in een wok met bouillon kookt met rijstnoedels en lamsvlees. Onder de boog legt de audiogids uit waarom één woord de vreemdeling van de buurtbewoner scheidt.
Een Chinese tempel die naar Mekka kijkt
Great Mosque of Xi'an (化觉巷清真大寺)
Samenvatting van deze stop
Door de smalle Huajue Xiang-steeg kom je, op nummer 30, bij de Grote Moskee. Het complex is een ommuurde rechthoek van zo’n 50 × 250 meter, verdeeld in opeenvolgende binnenplaatsen —vijf volgens de meest verspreide versie, vier volgens andere— en symmetrisch uitgelijnd op een oost-westas die op Mekka is gericht, met de ingang in het oosten en de gebedszaal aan het westelijke uiteinde. Het is de omkering van een Chinese tempel, die zich op een noord-zuidas opent. Op de eerste binnenplaats wacht een monumentale poort uit de Qing-tijd, en paifang-bogen omlijsten elke binnenplaats.
Door het hele complex staan meer dan twintig stèles in het Chinees en Arabisch. Op de tweede binnenplaats bevatten er twee teksten over de harmonie tussen geloven, een toegeschreven aan de kalligraaf Mi Fu, van de Song-dynastie, naast keizerlijke herbouwstèles uit 1606 en 1768. Op muren en deuren zijn de shahada en andere Arabische inscripties met Chinees penseel geschreven in de sini-stijl. De architectuur van de Grote Moskee bewaart ook een afwezigheid: ze heeft geen minaret van islamitisch type. Op de derde binnenplaats verheft zich de Shengxin Lou, de ‘Toren van het Hartonderzoek’, een achthoekig paviljoen van drie verdiepingen uit de Ming-tijd; dat het ooit diende om tot het gebed op te roepen, is een hypothese, geen gedocumenteerd feit. Voor de Shengxin Lou onthult de audiogids hoe een moskee de taal van Chinese tempels leerde spreken.
De zaal die een staalfabriek was
Gebedszaal en Maanplatform
Samenvatting van deze stop
Achter het zeshoekige Feniks-paviljoen, op de vierde binnenplaats, mondt de as uit in de gebedszaal, verheven op een breed stenen platform met balustrade, het Maanplatform. Het is een grote houten zaal met een dak van turquoise pannen, beschilderde dougong-consoles en een portiek met zes kolommen en vijf deuren. Je bekijkt haar van buiten, want niet-moslims mogen er niet in. Er is plaats voor 1.000 gelovigen, hoewel er bij een gebruikelijk vrijdaggebed tegenwoordig zo’n 100 mensen komen.
Tijdens de Culturele Revolutie werd de moskee gesloten en veranderd in een staalfabriek, hoewel er versies zijn die beweren dat zij, samen met de Westelijke Moskee van Sajinqiao, een van de enige in de wijk was die in gebruik bleef. De eredienst werd hervat na de dood van Mao Zedong in 1976, en in 1988 werd de moskee uitgeroepen tot Nationaal Historisch en Cultureel Monument. Eén maand per jaar verandert de wijk van ritme: tijdens de ramadan loopt, volgens een gedocumenteerde overlevering, elke nacht een van de imams door de straten met een trom om de buren voor zonsopgang te wekken, en bij zonsondergang schenkt de Grote Moskee gratis de iftar aan iedereen die wil aanschuiven, moslim of niet. Op het platform vertelt de laatste halte van de audiogids wat de stilte van deze zaal bewaart.
