Boeddhistische Tang-pagode
Audiogids Grote Wilde Ganzenpagode (Dayanta)
De baksteentoren die de monnik Xuanzang in 652 liet bouwen om de uit India meegebrachte soetra's te bewaren: herbouwd door Wu Zetian, bekleed door de Ming, eeuwenlang ondertekend door de geslaagden van het keizerlijke examen en nog steeds scheef naar het noordwesten.
- 75 min audio
- Tang-dynastie
In 648 breidde kroonprins Li Zhi, de latere keizer Gaozong, een oude tempel uit de Sui-tijd uit ter nagedachtenis aan zijn moeder, keizerin Wende, en noemde hem Da Ci'en, ‘grote moederlijke genade’. Het was een keizerlijke tempel en een vertaalatelier voor soetra's onder leiding van Xuanzang, de monnik die uit India was teruggekeerd met enkele honderden Sanskrietteksten. Om ze te bewaren werd in 652 op de westelijke binnenplaats een toren in de stijl van de Westelijke Gebieden gebouwd: Xuanzang wilde hem van steen, maar de keizer liet hem van baksteen maken en bekostigde hem met de kleding van overledenen uit zeven paleizen. De huidige toren, met zeven verdiepingen en zo'n 64 meter, is die welke Wu Zetian aan het begin van de achtste eeuw herbouwde, in 1604 omhuld door een hemd van Ming-baksteen.
Het contrast zit in de grond. In 1719 week de pagode 198 millimeter af naar het west-noordwesten; met de overexploitatie van het grondwater van Xi'an liep dat in 1996 op tot 1010,5 millimeter. Dat jaar begon de stad de putten eromheen af te dichten en sinds 1997 helt de toren niet verder over en keert hij met een millimeter per jaar terug naar de verticaal. Nu beperkt diezelfde stad de hoogte van de gebouwen eromheen zodat zijn silhouet, sinds 1988 aanwezig in het embleem van Xi'an, de horizon blijft beheersen.
Hoogtepunten
- Stèles van het Voorwoord — Twee keizerlijke teksten gewijd aan de soetra's van Xuanzang, gekalligrafeerd door Chu Suiliang, bij de zuidpoort
- Bovendorpel van de westpoort — Een boeddhistische Tang-zaal in steen gegraveerd die architect Liang Sicheng natekende als getuigenis
- Binnentrap — 248 treden naar de bogen van de zevende verdieping die op de stad uitkijken
- De scheve toren — Hij week meer dan een meter af en keert sinds 1997 terug naar de verticaal
- Da Ci'en-tempel — Een van de vier boeddhistische tempels die de Tang-hoofdstad behield bij de zuivering van 845
In Xi’an, het oude Tang-Chang’an, verheft zich de Grote Wilde Ganzenpagode (大雁塔, Dayanta), een toren van grijze baksteen met zeven verdiepingen op de as van de Da Ci’en-tempel, een boeddhistisch klooster dat nog in gebruik is. Hij ontstond in 652 als archief: de monnik Xuanzang liet hem bouwen om de soetra’s te bewaren die hij uit India had meegebracht. De bronnen zijn het niet eens over de datum of de maat: de toren wordt gedateerd op 652 en de tempel op 648, al zijn er versies die de pagode naar 648 en de tempel naar 647 vervroegen, en zijn hoogte staat volgens de meting als 64,1, 64,5 of 64,7 meter vermeld.
De geschiedenis van de Grote Wilde Ganzenpagode is die van een overlevende met veel huiden. De eerste toren, met vijf verdiepingen, met een huid van baksteen en een kern van aarde, verviel binnen enkele decennia; Wu Zetian verving hem door die met zeven verdiepingen, die de grote boeddhistische zuivering van 845, de ondergang van Chang’an in 904, een brand in de elfde eeuw en de aardbeving van het Jiajing-tijdperk, die zijn bekroning deed instorten, doorstond. In 1604 omhulden de Ming hem met een nieuwe baksteenlaag, de laag die je nu ziet. Zijn architectuur bootst hout na in gebakken steen: pilasters, bovendorpels en dougong-consoles uitgehouwen in baksteen, met een aantal traveeën dat van negen naar zeven en vijf daalt naarmate je omhoog gaat, een boog in het midden van elke zijde van elke verdieping en, bovenaan, een bekroning van geglazuurd aardewerk in de vorm van een kalebas op het piramidale dak.
Zelfs de naam heeft zijn raadsel. Eerst was het de pagode van de Ci’en-tempel; daarna de Ganzenpagode, en ten slotte Grote Ganzenpagode, om hem te onderscheiden van de Kleine van de Jianfu-tempel. De meest herhaalde verklaring verwijst naar een legende die Xuanzang in India optekende; een andere lezing houdt vol dat de naam pas veel later, in de Song-tijd, aan deze toren werd gehecht, via het gebruik van de inscripties van de geslaagden. En de monnik zelf is deels teruggekeerd naar zijn tempel: op 21 november 2000, op de 1400e verjaardag van zijn geboorte, opende de Da Ci’en-tempel een aan hem gewijde binnenplaats en plaatste daar een aan zijn schedel toegeschreven relikwie, terwijl andere resten van hem verspreid liggen over Nara, Taiwan, Nalanda en Chengdu. Op die laatste binnenplaats, naast de Dabianjue-zaal en zijn bronzen beeld, vertelt de Prajna-zaal zijn leven in grote houten reliëfs.
Om te weten wat er te zien is bij de Grote Wilde Ganzenpagode en in de tempel eromheen, loopt de audiogids hem af in vijf haltes en 75 minuten vertelling: van het zuidplein, waar het beeld van Xuanzang wacht, naar de klokkentoren van de eerste binnenplaats, de voet van de toren met zijn Tang-stèles en bovendorpels, de klim door het binnenste naar de bogen van de hoge verdiepingen en, tot slot, het noordplein. De rode draad is één: een toren die geen stil monument is, maar een overlevende voor wie dezelfde stad die hem deed hellen nu ruimte laat om hem niet te bedekken.
De andere Tang-pagode voor de uit India meegebrachte geschriften, de Kleine Wilde Ganzenpagode, ligt meer naar het noordwesten, bij de muur. En om de geschiedenis in gegraveerde steen verder te lezen, verzamelt het Stelenbos bij de zuidmuur de confucianistische klassieken en de kalligrafie van de grote meesters.
Een toren betaald met kleding van overledenen
Big Wild Goose Pagoda South Square (大雁塔南广场)
Samenvatting van deze stop
De route begint op het zuidplein, in 2001 geopend voor de tempelpoort, waar het beeld van Xuanzang de bezoeker ontvangt. Daarachter ligt de oorsprong van alles. In 648 breidde kroonprins Li Zhi, de latere keizer Gaozong, de oude Wulou-tempel uit de Sui-tijd uit ter nagedachtenis aan zijn moeder, keizerin Wende, en gaf hem de naam Da Ci’en, ‘grote moederlijke genade’. Het was een keizerlijke tempel en het atelier waar Xuanzang de vertaling leidde van de soetra’s die hij uit India had meegebracht.
In 652, het derde jaar van het Yonghui-tijdperk, leidde de monnik op de westelijke binnenplaats de bouw van een toren in de stijl van de Westelijke Gebieden om die enkele honderden Sanskrietteksten te bewaren. Hij had hem van steen gevraagd, van 30 zhang, voor de tempelpoort. Het antwoord van keizer Gaozong kwam via secretaris Li Yifu: het werk was te groot. Hij liet hem van baksteen maken en bekostigde hem met de kleding van overleden personen uit zeven paleizen, waaronder dat van de kroonprins.
Blijft de gans. Xuanzang schreef in zijn Aantekeningen over de Westelijke Gebieden het verhaal op van een klooster in Magadha, op de berg Indrasaila-guha, waar op een dag het voedsel van de monniken ontbrak, een gans na een grap dood uit de lucht viel en de gemeenschap, die het als een teken opvatte, er een stoepa op bouwde. Het is de meest herhaalde verklaring voor de naam van deze toren, maar geen enkele oude tekst verbindt de twee pagodes, en Xuanzang noemde die van Chang’an nooit ‘van de gans’. Voor het beeld reconstrueert de audiogids het hele tafereel en laat de twijfel open.
Een van de vier gespaarde tempels
Tempel gespaard in 845
Samenvatting van deze stop
Op de eerste binnenplaats van de tempel staan de klokkentoren en de trommel tegenover elkaar. In de klokkentoren hangt een ijzeren klok die in 1548 werd omgesmolten, van bijna een ton, en haar aanwezigheid hier heeft iets ironisch. Volgens de kronieken begon keizer Wuzong in 842, overtuigd door de taoïst Zhao Guizhen, de kloosters leeg te maken: alleen al in Chang’an keerden 3.459 monniken en nonnen terug naar het leken-leven, en van de boeddhistische tempels van de hoofdstad werden er vier gelaten, waaronder de Ci’en. In 845 kwam het laatste decreet, vier tempels met elk tien monniken, en de bronzen beelden en klokken van de afgebroken tempels werden omgesmolten om munten te slaan. Er is sprake van meer dan 4.600 afgebroken tempels in het hele rijk en 260.500 geseculariseerde kloosterlingen.
De tempel overleefde de zuivering, maar niet de verwaarlozing. In 904, toen Zhu Wen keizer Zhaozong dwong de hoofdstad naar Luoyang te verplaatsen, werd Chang’an verwoest en lag de tempel in puin. In het Xining-tijdperk, tussen 1068 en 1077, brandde een door de rijke Kang Sheng veroorzaakte brand de hele nacht en liet het buitenste pleisterwerk van de pagode los, waardoor de baksteen zichtbaar werd.
Vanaf de binnenplaats zie je de recentste wond. Met de Mahavira-zaal ervoor als verticale referentie staat het lichaam van de toren niet loodrecht: hij helt naar het noordwesten. In 1719 bedroeg de gemeten afwijking 198 millimeter; in 1941 413; in 1996 bereikte ze haar maximum, 1010,5. Tussen 1985 en 2004 zakte de grond onder de toren 1189 millimeter. Naast de klok vertelt de vertelling hoe de tempel ternauwernood aan de grootste boeddhistische vervolging van de Tang ontsnapte.
Tang-steen onder een Ming-hemd
Stèles van het Voorwoord bij de zuidpoort
Samenvatting van deze stop
Aan de voet van de pagode blijkt de toren een ui van tijdperken. De eerste, met vijf verdiepingen, had een huid van baksteen en een kern van aarde; in het Chang’an-tijdperk (701–704) had het onkruid in de voegen hem verwoest, en Wu Zetian en de edelen betaalden voor de sloop en de vervanging door een vierkante toren van zeven verdiepingen van het paviljoentype. Of hij altijd zeven had, is een andere kwestie: het gedicht van Cen Shen uit 752 spreekt van zeven, terwijl latere teksten spreken van tien, en sommigen geloven dat de toren groeide en na de oorlogen weer kromp en anderen dat die tien verdiepingen een overdrijving zijn.
Wat je van buiten ziet, is jonger. De grote aardbeving van het Jiajing-tijdperk deed de bekroning instorten, en in 1604 restaureerde minister Wen Chun de pagode: hij herplaatste de trappen van elke verdieping en omhulde het Tang-lichaam met een baksteenlaag van zo’n 60 centimeter dik. Alleen de poorten laten de oorspronkelijke steen zien. In de baksteennissen aan weerszijden van de zuidpoort staan de twee stèles van het Voorwoord bij de Heilige Leer: die welke keizer Taizong in 648 schreef voor de door Xuanzang vertaalde soetra’s en die van het verslag dat Gaozong opstelde, beide gekalligrafeerd door Chu Suiliang, met een bekroning van opgerolde draken, randen met plantenranken en een basis met hemelse musici en dansers.
De vier poorten van de begane grond bewaren stenen bovendorpels met lijngravures van boeddha’s en hemelse koningen, te dateren in de herbouw van Wu Zetian. Die van de westpoort toont Amitabha predikend voor een boeddhistische Tang-zaal van vijf traveeën, en architect Liang Sicheng tekende hem na als getuigenis van hoe de houtarchitectuur van die tijd was. Voor de zuidpoort scheidt de audiogids laag voor laag wat bij elke eeuw hoort.
De toren op om je geslaagd te tekenen
Bogen van de hoge verdiepingen
Samenvatting van deze stop
De pagode meet 64,1 meter met zijn basis, die zo’n 4,2 meter hoog en 48,8 breed is van noord naar zuid; de zijde van het onderste deel meet 25 meter en de verdiepingen worden naar boven toe smaller. Binnenin klimt een trap van 248 treden, in de twintigste eeuw vernieuwd, in het halfduister naar de zevende verdieping, en op elke zijde van elke verdieping kijkt een bakstenen boog uit op de stad. In de herfst van 752 beklom de dichter Cen Shen, teruggekeerd uit Anxi, hem met Gao Shi en andere vrienden en schreef het gedicht dat hem beschrijft met ‘zeven verdiepingen die het firmament raken’.
Sinds het Shenlong-tijdperk (705–707) was de toren ook de bekroning van een feest. De nieuwe jinshi-doctors liepen gezamenlijk langs de Qujiang-vijver, woonden het keizerlijke banket in de Abrikozentuin bij en beklommen de pagode om hun namen in de tempel achter te laten: vandaar de uitdrukking ‘je naam in de Ganzenpagode schrijven’ voor het slagen voor het keizerlijke examen, die Bai Juyi vierde met de regel ‘de jongste van de zeventien’. Volgens de overlevering begon alles met een gril, die van een nieuwe doctor die zijn naam aan de voet van de toren schreef en door de anderen werd nagevolgd, en kreeg de inscriptie uiteindelijk haar protocol: naam, herkomst, datum van het slagen en familielijn.
Het gebruik overleefde de Tang. Onder de Ming bleven de geslaagden van het provinciale examen hier en bij de pagode van de Jianfu-tempel stèles oprichten, en op de begane grond zijn nog steeds Ming- en Qing-stèles met namen van geslaagden ingemetseld, naast die van Xuanzang die de soetra’s draagt. Bij de bogen van de hoge verdiepingen vertelt de vertelling wat er in 793 gebeurde, toen aan een lijst van 32 geslaagden, onder wie Liu Zongyuan en Liu Yuxi, de herkomst van een afwezige kameraad ontbrak en de muur geen correcties toeliet.
Een scheve toren die zich rechtzet
Big Wild Goose Pagoda North Square (大雁塔北广场)
Samenvatting van deze stop
De route eindigt op het noordplein, van 300 bij 450 meter, geopend in 2003, met een centrale vijver en geprogrammeerde fonteinshows. Vanaf hier zie je de pagode in zijn geheel, en daarmee de laatste paradox. In 1996 begon de overheid van Xi’an de eigen putten van de omliggende instellingen af te dichten, meer dan 400 volgens sommige cijfers en 500 volgens andere. Sinds 1997 helt de toren niet meer over en begon hij met een millimeter per jaar terug te keren naar de verticaal: eind 2006 had hij 9,4 gewonnen.
De stad die hem deed scheeftrekken, wijkt nu opzij om hem niet te bedekken. In 2013 stelde Xi’an eromheen een bufferzone vast met getrapte maximale hoogtes van 6 tot 60 meter en drie zichtcorridors naar de Heping-poort, Hanguang Road en Yannan Fourth Road, zodat hij het dominante oriëntatiepunt van de horizon blijft. Zijn silhouet staat sinds 1988 in het embleem van de stad. Voor de vijver sluit de laatste halte van de audiogids het verhaal af van een toren die dertien eeuwen later nog steeds beweegt.
