Middeleeuwse vesting
Audiogids Vesting Akershus (Akershus festning)
De vesting op de rots van de haven van Oslo die geen buitenlandse vijand ooit in een gevecht innam. Binnen één ommuurd terrein staan een renaissancekasteel, een koninklijk mausoleum en de herinnering aan de nazibezetting.
- 60 min audio
- Middeleeuwse geschiedenis en herinnering aan de bezetting
Akershus, begonnen door Håkon V Magnusson in de jaren 1290 en rond 1300 al gedocumenteerd, werd gebouwd om de verdediging van Oslo te versterken na de aanval van graaf Alv Erlingsson in 1287. De vesting beslaat een rotsvoorgebergte dat de haven en de ingang van de Oslofjord beheerst, een positie bedoeld om de toegang over zee tot de stad te controleren. Tussen het einde van de zestiende en het midden van de zeventiende eeuw maakte Christiaan IV van het middeleeuwse kasteel een renaissanceresidentie met bastions naar Italiaans model.
De vesting weerstond al haar belegeringen, maar gaf zich in 1940 zonder strijd over aan nazi-Duitsland. De bezetters executeerden hier in 1945 42 leden van het Noorse verzet en na de bevrijding werden acht veroordeelden wegens verraad, onder wie Vidkun Quisling, op hetzelfde terrein gefusilleerd. Tegenwoordig bewaart de vesting ook het Koninklijk Mausoleum en blijft ze het belangrijkste podium van de Noorse staat.
Hoogtepunten
- Nooit door een buitenlandse vijand in een gevecht veroverd
- Renaissancekasteel van Christiaan IV met de torens Blåtårnet en Romerikstårnet
- Bastions met historische kanonnen boven de Oslofjord
- Verzetsmuseum en monument voor de geëxecuteerden
- Koninklijk Mausoleum uit 1948 met de sarcofagen van Haakon VII en Olav V
De geschiedenis van de Vesting Akershus (Akershus festning) beslaat zo’n zeven eeuwen Noorse macht op één en dezelfde rots. Rond 1300 gesticht door Håkon V Magnusson, groeide ze uit van middeleeuws bolwerk tot renaissancekasteel, van gevangenis en executieplaats tot een plek waar de staat zich laat zien. Wie zich afvraagt wat te zien is in de Vesting Akershus, vindt torens, bastions met kanonnen, een verzetsmuseum en een koninklijk mausoleum, alles binnen hetzelfde terrein. De volledige ervaring is weggelegd voor de audiogids, die elke hoek verbindt met zijn verhaal ter plaatse. De vesting hoort bij de baai van Oslo, net als de Opera van Oslo, en de zetels van de macht in de stad worden aangevuld door het Koninklijk Paleis. De veerboten naar Bygdøy verbinden dit gebied met het Fram-museum.
De rots die de haven bewaakt
Akershus festning
Samenvatting van deze stop
De noordelijke ingang geeft toegang tot een terrein waarvan de oorsprong met de geografie samenhangt. De vesting staat op een rotsvoorgebergte dat de haven van Oslo en de ingang van de Oslofjord beheerst, en die ligging verklaart waarom ze juist hier werd gebouwd: vanaf de rots is te zien wie over het water aankomt.
De bouw werd in de jaren 1290 begonnen door Håkon V Magnusson en rond 1300 bestond ze al, het jaar van haar eerste vermelding in de bronnen. Ze werd opgetrokken om de verdediging van Oslo te versterken na de aanval die graaf Alv Erlingsson in 1287 tegen de stad had gelanceerd. Håkon V verplaatste bovendien zijn koninklijke zetel naar Oslo, en de keuze van Akershus als koninklijk kasteel droeg bij aan de verschuiving van de Noorse hoofdstad van Bergen naar Oslo in het begin van de veertiende eeuw.
De hoofdpoort, de versterkte toegang tot het binnenterrein, heeft een eigen legende. De volksoverlevering verbindt haar met Malcanisen, een waakhond die volgens het volksgeloof levend zou zijn begraven bij de ingang, zodat zijn geest bleef waken. Er wordt verteld dat wie het spookdier tegenkomt of door hem wordt gebeten, binnen drie maanden sterft. Het zijn mondelinge verhalen van wachters en bewakers, geen gedocumenteerde gebeurtenissen, en de vertelling plaatst ze ter plaatse onder de boog zelf.
De muren die geen leger innam
Muren van Akershus
Samenvatting van deze stop
De bastions naar Italiaans ontwerp en de hellende muren boven de haven, bekroond met historische kanonnen die op de monding van de fjord zijn gericht, onderbouwen de reputatie van onneembaarheid. De vesting doorstond alle belegeringen uit haar geschiedenis en werd nooit door een buitenlandse vijand in een gevecht veroverd.
De data vormen een overzicht van mislukte aanvallen: de Zweedse hertog Erik Magnusson in 1308, de Zweedse koning Karl Knutsson Bonde in 1449-1450, Zweedse troepen in 1523, de Noordse Zevenjarige Oorlog in 1567 en Karel XII van Zweden in 1716, de laatste militaire actie van Akershus.
Een van die episodes kende een onverwachte prijs. Volgens een gedocumenteerde overlevering staken de inwoners van Oslo zelf in 1523, op bevel van Hans Mule, hun huizen aan de voet van de vesting in brand om de belegeraars van onderdak en proviand te beroven, en de Zweden trokken zich uiteindelijk terug. De stad offerde zich op om de vesting te behoeden voor de val. De details van die dag worden bewaard voor de audiogids.
Het kasteel waarmee Christiaan IV de stad herbouwde
Akershus slott
Samenvatting van deze stop
Op het kasteelplein verrijzen de torens die vanaf de stad en de fjord het bekendste silhouet van de vesting vormen: de Blåtårnet (de ‘blauwe toren’, uit 1623) en de Romerikstårnet (1633). Ze stammen uit de verbouwing waarmee Christiaan IV tussen het einde van de zestiende en het midden van de zeventiende eeuw het middeleeuwse kasteel veranderde in een renaissancekasteel met bastions naar Italiaans model.
Zijn werk bleef niet tot de vesting beperkt. Na de grote brand van 1624, die het oude houten Oslo met de grond gelijkmaakte, liet de koning de hele stad naast Akershus herbouwen, met straten in een rasterpatroon, en doopte haar uit eigen eer Christiania. Vanaf de hoge terreinen is dat raster, de wijk Kvadraturen, in noordelijke richting te herkennen.
De overlevering vertelt dat de vorst met zijn hand naar de grond wees, in sommige versies zijn handschoen wierp, en verklaarde dat de stad daar moest verrijzen. Het gebaar wordt herdacht met een beeld van Wenche Gulbransen, in 1997 onthuld op het plein Christiania torv en bekend als ‘Hanske’ (de Handschoen), op een paar passen ten noorden van de vesting.
De executiemuur, het verzet en Quisling
Norges Hjemmefrontmuseum
Samenvatting van deze stop
Naast het Verzetsmuseum, gevestigd in de voormalige dubbele batterij (Det dobbelte batteri), toont de vesting haar moeilijkste kant. De vesting die nooit door een vijand was ingenomen, gaf zich in 1940 zonder strijd over aan nazi-Duitsland. De bezetters gebruikten haar en executeerden hier in februari en maart 1945 42 leden van het Noorse verzet. Een nationaal monument op het terrein herdenkt de gefusilleerden.
Na de bevrijding, toen de vesting op 11 mei 1945 aan de Noren werd overgedragen, werden acht veroordeelden wegens verraad in Akershus geëxecuteerd. Onder hen was Vidkun Quisling, wiens achternaam een synoniem voor verrader werd en die op 24 oktober 1945 werd gefusilleerd. Het gebruik van de doodstraf in deze gevallen was, en is, onderwerp van debat: Noorwegen had sinds 1876 geen doodvonnis meer voltrokken en had de doodstraf in 1905 afgeschaft, zodat de executie kritiek kreeg vanwege haar betwijfelbare wettigheid.
Het Norges Hjemmefrontmuseum werd in 1966 als stichting opgericht en opende in mei 1970 voor het publiek, door kroonprins Harald, bij de vijfentwintigste verjaardag van de bevrijding. Het documenteert de bezetting van 1940-1945.
Het mausoleum, de fjord en de herinnering
Koninklijk Mausoleum (Akershus)
Samenvatting van deze stop
Vanaf het zuidelijke bastion strekt het uitzicht zich uit over de haven, de Opera en de Oslofjord, hetzelfde panorama dat de vesting al zeven eeuwen bewaakt. In het renaissancekasteel bevindt zich het Koninklijk Mausoleum, gebouwd in 1948.
Daar rusten de sarcofagen van Haakon VII (1872-1957) en koningin Maud (1869-1938), en die van Olav V (1903-1991) en kroonprinses Märtha (1901-1954). In de muren bevinden zich bovendien middeleeuwse overblijfselen van de koningen Håkon V en Sigurd I.
Hetzelfde terrein is nog altijd het belangrijkste podium van de Noorse staat, met officiële plechtigheden en galadiners voor buitenlandse staatshoofden in de gerestaureerde zalen van het kasteel. Begraven koningen, gefusilleerde verzetsstrijders en staatsbanketten delen dezelfde rots, en de audiogids verbindt ze tot één route.
