Noords skiën
Audiogids Holmenkollen-schans (Holmenkollbakken)
De grote skischans op een heuvel boven Oslo: sinds 1892 een nationaal podium, in 2010 in staal herbouwd en met aan de voet het oudste skimuseum ter wereld.
- 75 min audio
- Noords skiën
Holmenkollen is sinds 1892 het toneel van skiwedstrijden en de huidige schans is het laatste hoofdstuk van een lange reeks verbouwingen. Ontworpen door Julien De Smedt samen met Florian Kosche en geopend op 3 maart 2010, telt ze zo'n 1.000 ton staal en tekent ze haar witte silhouet af boven de stad.
Onder de skipiste schuilt het Skimuseet, dat zo'n 5.000 jaar skigeschiedenis doorloopt, en bovenin de toren opent een uitkijkplatform het zicht op Oslo en de fjord. Tussen die twee uitersten past een koning die met de ski's over de schouder de trein nam en een paar jaar waarin niemand wilde springen.
Hoogtepunten
- Stalen schans uit 2010 — zo'n 1.000 ton staal, ontwerp van Julien De Smedt
- Skimuseum — het oudste ter wereld, opgericht in 1923
- Uitkijkplatform bovenin de toren — uitzicht op Oslo en de fjord, bereikbaar met de lift
- Holmenkollen-skifestival — elk jaar in maart sinds 1892
- Zipline Kollensvevet — 361 meter langs de constructie
De geschiedenis van de Holmenkollen-schans (Holmenkollbakken in het Noors) begint op 30 en 31 januari 1892, toen hier de eerste wedstrijd werd gehouden: een langlaufwedstrijd van 18 kilometer op zaterdag en sprongen de dag erna, met een winnende sprong van 21,5 meter voor 15.000 tot 20.000 toeschouwers. Sindsdien was de heuvel vier keer gastheer van de wereldkampioenschappen Noords skiën (1930, 1966, 1982 en 2011) en van het schansspringen op de Olympische Winterspelen van Oslo 1952. Wie zich afvraagt wat te zien is bij de Holmenkollen-schans, vindt een geheel dat sport, architectuur, museum en uitkijkplatform op één terrein verenigt, bereikbaar met metrolijn 1. De volledige ervaring is te beleven door het terrein met de audiogids te doorlopen. De poolexploratie van het Fram-museum en het skiën van Holmenkollen zijn twee gezichten van het koude Noorwegen. Ten westen van de stad ligt ook het Vigeland-park.
De helling waar een heel land naartoe klimt
Holmenkollbakken
Samenvatting van deze stop
De route begint aan de voet van de schans, naast het stadion, waar de schaal van de sprong in één keer duidelijk wordt. De aanloop daalt steil af naar een besneeuwd plein met de tribunes van het gecombineerde langlauf- en biatlonstadion, onderdeel van het Nationale Complex van Holmenkollen, waartoe ook de middelgrote schans Midtstubakken behoort.
Deze helling is het toneel van het Holmenkollen-skifestival, georganiseerd door de Skiforeningen, de Noorse skivereniging. Het wordt sinds 1892 elk jaar gehouden, altijd in maart, met als enige uitzonderingen 1898 en de jaren van de Tweede Wereldoorlog (1941-1945), en is het grote evenement van het Noordse skiën in het land. De gedocumenteerde overlevering beschrijft tienduizenden mensen die elke lente de heuvel op trekken.
Wat er precies gebeurt tijdens die collectieve klim, en waarom de helling bijna als een nationaal altaar functioneert, hoort bij wat de vertelling ter plaatse bewaart.
Vijfduizend jaar skiën onder de piste
Skimuseet
Samenvatting van deze stop
Aan de voet van de heuvel, onder de schans, ligt de ingang van het Skimuseet, het Skimuseum. Opgericht in 1923 op initiatief van architect Hjalmar Welhaven, is het het oudste skimuseum ter wereld.
De route beslaat zo’n 5.000 jaar geschiedenis, van rotstekeningen uit de Steentijd tot de moderne wedstrijdsport. Tot de collectie behoort uitrusting van de grote poolexpedities, geschonken door Fridtjof Nansen en Roald Amundsen.
De schans zelf maakt deel uit van die geschiedenis: ze is talloze keren herbouwd, achttien keer volgens het Skimuseum en negentien keer volgens andere bronnen, met mijlpalen als de stenen afzet van 1910 en de bovenbouw van de piste uit 1914 en 1928.
De rand van de afzet en de stilte van de oorlog
Springtoren van Holmenkollen
Samenvatting van deze stop
Bovenin de toren bereikt men de rand van de afzet, de stalen uitkraging die uit het startgebouw steekt en het witte silhouet van de schans afrondt. De huidige, geheel stalen constructie werd ontworpen door Julien De Smedt (bureau JDS) samen met Florian Kosche, wier voorstel won uit 104 inzendingen. Na de sloop van de vorige constructie in 2008 werd ze geopend op 3 maart 2010, op tijd voor de wereldkampioenschappen van 2011.
De technische gegevens geven een idee van haar schaal: een grote schans van het formaat HS134 met kritiek punt K-120 (in 1992 verhoogd van de eerdere K-105), een aanloopbaan van 96,95 meter en een startgebouw dat zo’n 64 meter boven het terrein uitsteekt. Hier werd in 1952 het olympische schansspringen gehouden, gewonnen door de Noor Arnfinn Bergmann voor meer dan 100.000 toeschouwers, een van de grootste menigten ooit bij een skisprong.
Een andere episode, van een heel andere toon, hoort bij de Duitse bezetting (1940-1945). De gedocumenteerde overlevering spreekt van een ‘sportstaking’ waarbij Noorse sporters en publiek weigerden onder het nieuwe regime te strijden: het concours, dat gewoonlijk zo’n 450 springers trok, bleef leeg, en de editie die de collaborateurs probeerden te organiseren telde nauwelijks twintig inschrijvingen. De details van die stilte worden bewaard voor de audiogids.
Het uitkijkplatform van de volkskoning
Uitkijkplatform van Holmenkollen
Samenvatting van deze stop
Het uitkijkplatform van de toren is een openbaar platform, met de lift bereikbaar, met panoramisch uitzicht over Oslo en de fjord. Daar begint de Kollensvevet, de zipline die bij de verbouwing van 2010 werd aangelegd en 361 meter langs de constructie daalt, over een hoogteverschil van 107,5 meter.
Ook de weg hiernaartoe heeft een geschiedenis. De Holmenkollenlijn (Holmenkollbanen) werd op 31 mei 1898 geopend als de eerste voorstadsspoorlijn van Oslo; in 1916 verlengd tot Frognerseteren, is ze nu metrolijn 1 en klimt ze de heuvel op richting het bos van Nordmarka. Op dezelfde heuvel staat Kongsseteren, de residentie van de koninklijke familie, een geschenk van het Noorse volk aan koning Haakon VII en koningin Maud ter gelegenheid van de kroning van 1906 (voltooid in 1911), waar de koningen verblijven tijdens het skifestival.
Aan die trein is een veelgeciteerd beeld verbonden: volgens de gedocumenteerde overlevering nam koning Olav V in december 1973, toen rijden op zondag was verboden vanwege de oliecrisis, de Holmenkollbanen met de ski’s over de schouder, zoals elke inwoner van Oslo. Om gebaren als dit staat hij bekend als Folkekongen, de volkskoning.
