Rivierhaven van de Youshui
Audiogids Oude kade van Wangcun (Wangcun Gu Matou)
Aan de voet van de waterval, in een diepe bocht van de Youshui, meerden de schepen af die Sichuan met het Dongting-meer verbonden. Vanaf deze aanlegsteiger vertrokken de tungolie en het hout uit de bergen, hier werden zout en laken gelost, en uit dat komen en gaan ontstond het dorp dat de rotswand opklimt.
- 30 min audio
- Tujia-rivierhandel
De oude kade van Wangcun was de handelshaven van het district Yongshun en het verzamelpunt van zijn landbouw- en bergproducten. De scheepvaart op de Youshui, de grootste zijrivier van de Yuan, verbond haar stroomopwaarts met Sichuan en Guizhou en stroomafwaarts met het Dongting-meer, en leverde haar de bijnaam Chu Shu Tongjin op, ‘de voorde tussen Chu en Shu’. De oude straat ontstond naast de aanlegsteiger als gevolg van dat verkeer, en nog altijd klim je vanaf het water omhoog via een stenen trap en een galerij van Tujia-hanghuizen.
Het contrast zit in het water. In haar hoogtijdagen, tijdens de regering van Daoguang (1821-1850), lagen de schepen boeg aan achtersteven afgemeerd in een rij van vijf li, zo'n 2,5 km, en allemaal hielden ze hier halt voor ze de stroomversnellingen van Fengtan aandurfden. De dam van Fengtan, waarvan de bouw in 1970 stroomafwaarts begon, veranderde die wilde rivier in een stille spiegel, en de zangen waarmee de schippers het roeien in de maat hielden, hebben hun zangers verloren.
Hoogtepunten
- De voorde tussen Chu en Shu — Rivierhaven die Sichuan en Guizhou met het Dongting-meer verbond
- Vijf li schepen — Onder Daoguang een rij van zo'n 2,5 km afgemeerde vaartuigen
- De zouttrap — Stenen treden en een galerij van hangende Tujia-huizen tot aan de platenstraat
- De zangen van de schippers — De haozi van de Youshui, op de nationale Chinese lijst van immaterieel erfgoed
- De kade van Shen Congwen — De mooiste en vreemdste van zijn rivier, volgens de schrijver uit West-Hunan
Furongzhen kijkt vanaf de top van een rotswand over de rivier uit, maar zijn bestaansreden ligt beneden, aan het water. De Oude kade van Wangcun, ter plaatse bekend als Wangcun Gu Matou (王村古码头), ligt in een bocht van de Youshui, een rivier van meer dan 450 km en de grootste zijrivier van de Yuan, waar de bedding breder en diep genoeg wordt om voor anker te gaan. Naast de val van de waterval meren nog steeds passagiers- en rondvaartboten af, en boven de kade bewaart een museumzaal de bronzen pilaar van Xizhou en een tentoonstelling over de gebruiken van de Tujia.
De geschiedenis van de Oude kade van Wangcun gaat ver terug. Rond het dorp zijn neolithische vindplaatsen en graven uit de Han-dynastie gevonden, en in de Westelijke Han-tijd was de plek zetel van het district Youyang. Daaruit komen de cijfers die over haar ouderdom circuleren, ‘meer dan tweeduizend jaar’ in sommige bronnen en ‘meer dan 2.300 jaar’ in andere, al dateert geen van beide de bouw van de kade zelf. De traditie voegt er episoden uit de Ming-dynastie aan toe: er wordt verteld dat Tujia-troepen van de tusi Peng aan de kade van de Youshui scheep gingen naar de kust van Jiangsu en Zhejiang om de wokou-piraten te bestrijden.
Wat er te zien is bij de Oude kade van Wangcun: de aanlegsteiger, de bocht waar de vloot voor anker lag, het begin van de stenen trap en de galerij onder de hangende huizen. Haar architectuur is niet die van een gebouw, maar van een weg, die waarlangs zout en laken van het water naar de Steenplatenstraat van vijf li werden gebracht. Wat elk stuk van die klim vertelt, wordt pas echt duidelijk wanneer je hem vanaf de oever met de audiogids aflegt.
Naast de aanlegsteiger wordt de Bronzen pilaar van Xizhou bewaard, die hier per boot kwam, en vanaf daar loopt de Steenplatenstraat van vijf li omhoog. Boven de oever valt de Grote waterval van Furongzhen, die het dorp doormidden snijdt.
Aanlegsteiger tussen Sichuan en het Dongting-meer
Afgemeerde schepen aan de aanlegsteiger
Samenvatting van deze stop
Op het platform van de aanlegsteiger, met de waterval ernaast, herinnert het gedrang van de passagiersboten eraan dat dit hoekje nooit is opgehouden een haven te zijn. Eeuwenlang was het een knooppunt van waterwegen: de scheepvaart op de Youshui verbond Wangcun stroomopwaarts met Sichuan en Guizhou en stroomafwaarts met het Dongting-meer, en de kade was de handelshaven van het district Yongshun. Vandaar de bijnaam die haar nog steeds vergezelt, Chu Shu Tongjin, ‘de voorde tussen Chu en Shu’, een doorgang tussen de gebieden van twee oude koninkrijken.
Hier vertrokken de theeolie, de tungolie, de zaden van de talgboom, het hout en de bergproducten uit Oost-Sichuan en West-Hunan, die daarna de rivier Yuan volgden. De traditie voegt er een voornamere lading aan toe: hout van jinsi nanmu, de gouden nanmu van deze bergen, dat volgens de overlevering op vlotten over de Youshui naar de keizerlijke hoofdstad dreef voor de paleiswerken van de Ming-dynastie. Op de aanlegsteiger volgt de vertelling het spoor van die stammen stroomafwaarts.
Vijf li schepen, nu stil water
Bocht van de Youshui
Samenvatting van deze stop
Vanaf het uiteinde van de aanlegsteiger, stroomafwaarts kijkend, begrijp je waarom de schepen juist hier halt hielden. Wangcun ligt in het middelste deel van de Youshui, met Baojing en Longshan stroomopwaarts en Chenzhou, Taoyuan en Changde stroomafwaarts, en op deze plek vormt de rivier een bocht met diepe kolken en breed water, geschikt om voor anker te gaan. Het dorp ligt bovendien aan het begin van het traject van Fengtan, en alle schepen, of ze nu af- of opvoeren, hielden hier halt om uit te rusten en te bevoorraden. Onder Daoguang (1821-1850) lagen de afgemeerde vaartuigen op de drukste dagen boeg aan achtersteven in een rij van vijf li, zo’n 2,5 km.
Wat je nu ziet, is vooral wat ontbreekt: noch de rij schepen, noch de stroom van de stroomversnellingen. Stroomafwaarts sloot de dam van Fengtan de Youshui af. Volgens de technische fiche begon de bouw in 1970 en kwam de eerste generator in 1978 in bedrijf, al geeft een populaire fiche 1969 als jaar van voltooiing van het stuwmeer. De boogzwaartekrachtmuur is 112,5 m hoog en het stuwmeer heeft zijn normale peil op 205 m.
Die wilde rivier liet onder de schippers een spreuk na, als lokale gewoonte doorgegeven: ‘Fengtan en Citan zijn niet de woeste; hoger op ligt nog Raojilong’. Fengtan, Citan, Raojilong, Sanmen en Tuobei waren de vijf beroemde stroomversnellingen van een rivier waar een schip dat een grote rots in de bedding raakte aan stukken ging, en waar je stroomopwaarts soms de stroom moest trotseren met twee bamboe trektouwen vanaf beide oevers. Voor dit stille water geeft de audiogids de angst terug die de bemanningen vergezelde bij het losmaken van de trossen.
Treden waar het zout omhoog ging
Eerste stenen treden
Samenvatting van deze stop
Bij het begin van de stenen trap verandert de manier waarop je het dorp erboven bekijkt. Laken en zout werden hier gelost en vanuit Wangcun verspreid over de grensstrook tussen Hunan, Hubei en Sichuan; deze treden, die langs de helling van de rotswand omhoog lopen, zijn de weg waarlangs ze op de schouders werden gedragen. In het tijdperk van het rivierverkeer was de kade het verzamelpunt van de landbouw- en bergproducten van het district Yongshun, en de oude straat ontstond ernaast als gevolg van dat verkeer.
Ditzelfde laad- en losplek had zijn eigen muziek. De schippers van de Youshui hielden het roeien in de maat met werkgezangen, de haozi, die aanvankelijk in de Tujia-taal werden gezongen en over geschiedenis, geografie, geloof en het dagelijks leven van de Tujia gingen. Elke manoeuvre had de zijne: het trekgezang, wanneer het schip een gevaarlijke stroomversnelling raakte en de mannen aan land sprongen om aan het touw te trekken, en het laad- en losgezang bij het aanmeren. Tot het repertoire behoren het ‘Lied van de laosi’, de Tujia-priester, en ‘De grote rivier stijgt en de kleine loopt vol’. De zangen van de schippers van de Youshui, ingeschreven door Baojing, staan op de nationale Chinese lijst van immaterieel erfgoed.
De paradox is dat ze het beroep dat hun zin gaf hebben overleefd: in het stroomgebied van de Youshui zijn geen beroepsschippers meer en de kring van wie ze nog zingt, is gekrompen. Aan de voet van de treden brengt de vertelling die stemmen terug naar de plek waar onder geroep werd gelost.
De kade die Shen Congwen koos
Galerij onder de hangende huizen
Samenvatting van deze stop
De klim voert door een galerij onder de Tujia-huizen op palen, de diaojiaolou, open naar de rivier. Van hieruit, achterom kijkend, verschijnt het landschap dat Shen Congwen, de grote verteller van West-Hunan, in de literatuur vastlegde. De schrijver bezocht de kades van de Baihe, de ‘Witte rivier’, en velde in zijn essay over de aanlegplaatsen van die rivier het oordeel: van allemaal was die met het mooiste en vreemdste landschap van bergen, water, bomen en rotsen Wangcun. Hij schilderde het met weinig streken: hoge bergen aan weerszijden, toppen als muren, bamboe en groene bomen, donkere, bijna zwarte rots, diep en helder water en vissen ‘groot als een mens’.
Hij voegde er een wintertafereel aan toe: op heldere dagen kwamen wilde zangvogels uit de bamboe naar beneden om te zonnen op de grote donkere stenen aan de oever en pas als een boot naderde, vlogen ze op naar het bos, zonder haast, allemaal tegelijk. De kade is hoe dan ook niet op de pagina gebleven: de passagiersboten meren nog steeds af aan het water, en ‘s nachts is de kade naast de waterval, de Pubu Matou, een van de drie centrale punten van de nachtelijke route van het dorp, naast de Brug van de Tusi-koning en de Steenplatenstraat van vijf li. In deze laatste blik op de rivier zoekt de audiogids wat de schrijver zag en laat de vraag open of hier nog altijd die vissen ter grootte van een man zwemmen.
