Filmdecor
Audiogids Rijsttofuwinkel van Liu Xiaoqing
Een toonbank met rijsttofu naast een kleine stenen boog, die volgens de overlevering die van Liu Xiaoqing in ‘Hibiscus Town’ is. De film van Xie Jin vertelde over de straf voor een te welvarende verkoopster en gaf uiteindelijk naam, bekendheid en bedrijvigheid aan het hele dorp.
- 20 min audio
- Film en lokale gastronomie
De Rijsttofuwinkel van Liu Xiaoqing, op nummer 113 van Furongzhen, is de nestor van alle mǐ dòufu-winkels van het dorp en ontvangt al ruim twintig jaar media en beroemdheden. Zijn faam komt van ‘Hibiscus Town’, de film van Xie Jin naar de roman van Gu Hua, Mao Dun-prijs in 1982: de buitenopnamen werden gedraaid in Wangcun, in het district Yongshun, en de binnenopnamen in een studio van de Shanghai Film Studio. In 1987 won hij de prijs voor beste film bij de Gouden Haan- en de Honderd Bloemen-prijzen, met Liu Xiaoqing als beste actrice bij beide, en in 1988 de Crystal Globe van Karlovy Vary. Het succes bracht toerisme naar een gehucht van zo'n 2.000 inwoners, dat in 2007 officieel zijn naam veranderde in Furongzhen, ‘hibiscusdorp’.
De paradox wordt in elke kom geserveerd. In de fictie wordt Hu Yuyin, de verkoopster die in de volksmond de ‘Xishi van de tofu’ heet, gestraft omdat ze floreert met haar kraam van pittige rijsttofu: een team van de Vier Zuiveringen-beweging degradeert haar tot veegster. Buiten het scherm werd die nederige rijstgel de boegbeeldspecialiteit van het dorp, openden tientallen winkels, en in mei 2021 schatte de eigenaar van deze, Yang Yunchun, meer dan 3.000 kommen per dag, met een rij zelfs op werkdagen.
Hoogtepunten
- Gevel van nummer 113 — De nestor onder de rijsttofuwinkels van het dorp, door de overlevering aangewezen als opnamelocatie
- Stenen kuisheidsboog — Een kleine paifang die als referentie dient om het huis uit de film te vinden
- Fotomuur — Met het bezoek van Xi Jinping in 1997 op de meest zichtbare plek van de gevel
- Kom mǐ dòufu — Blokjes rijstgel in bouillon en rode chilolie, nu in ruiten gesneden
- Een straat van rivaliserende winkels — Uithangborden met de naam van Liu Xiaoqing die zichzelf authentiek noemen
Naast een kleine stenen kuisheidsboog toont een houten huis het uithangbord 刘晓庆米豆腐, Liu Xiaoqing Mi Doufu, en de plaquette met nummer 113. Dit is de Rijsttofuwinkel van Liu Xiaoqing, de nestor van de mǐ dòufu-winkels van het dorp en degene die de overlevering aanwijst als het decor waar de actrice in ‘Hibiscus Town’ (1986) rijsttofu verkocht. Toen de film werd opgenomen, heette deze plek nog niet zo: het was Wangcun, een gehucht van zo’n 2.000 bewoners in het district Yongshun, in Xiangxi. De film bracht toerisme, en in 2007 nam het dorp officieel de naam Furongzhen aan, ‘hibiscusdorp’, dezelfde titel als de roman van Gu Hua en de film van Xie Jin.
De geschiedenis van de Rijsttofuwinkel van Liu Xiaoqing is grotendeels die van die film. De roman, in 1981 gepubliceerd, won in 1982 de Mao Dun-prijs; in 1985, na afwijzing door de studio in Peking, bracht Gu Hua het scenario naar de Shanghai Film Studio, wier directeur Xu Sangchu de film aan Xie Jin opdroeg, die het script samen met schrijver A Cheng ondertekende. De dankbaarheid van het dorp werd in 2008 zichtbaar: toen Xie Jin overleed, hield Furongzhen een huldiging waar meer dan 10.000 bewoners naartoe kwamen. Zelfs de geografie is niet helemaal onomstreden: de film plaatst zijn fictieve dorp op de grens van Hunan, Guangdong en Guangxi, en de roman beschrijft de bergen van Zuid-Hunan, ver van Xiangxi, al houdt een bron vol dat Gu Hua haar in het district Yongshun zelf liet spelen.
Wat er te zien is bij de Rijsttofuwinkel van Liu Xiaoqing: de gevel van nummer 113 en zijn fotomuur, de stenen boog die als referentie dient, de straat waar verschillende uithangborden met de naam van de actrice zich authentiek noemen en vooral de kom mǐ dòufu. Welk huis precies voor de opnamen werd gebruikt, blijft omstreden: de Chinese Wikipedia en een reisverhaal wijzen naar nummer 113, een andere gids plaatst ‘het meest authentieke’ bij een paifang, en geen enkel opnamedocument of geraadpleegde officiële bron legt het vast. Dat spel tussen fictie en werkelijkheid is de draad die de audiogids in drie haltes volgt, van de deur tot de tafel.
De kraam ligt op een paar minuten van de Steenplatenstraat van vijf li, de oude handelsader van het dorp, en van de Grote waterval van Furongzhen, de val die Furongzhen zijn motto geeft.
Een stenen boog die de filmset aanwijst
Stenen kuisheidsboog
Samenvatting van deze stop
Het beginpunt is een kleine paifang, een niet al te hoge stenen kuisheidsboog, die als referentie dient om de winkel te vinden. Ernaast is het houten huis op nummer 113, volgens de lokale traditie, het decor waar Liu Xiaoqing mǐ dòufu verkocht, het feestmaal met de buren hield en samen met Jiang Wen werd aangeklaagd. Wat wel gedocumenteerd is, is dat de buitenopnamen van ‘Hibiscus Town’ in Wangcun werden gedraaid, terwijl de binnenopnamen in een studio van de Shanghai Film Studio werden gebouwd: de straten van dit dorp vormden het decor van de film.
De gevel bewaart nog een laag geschiedenis, een recentere. Aan de buitenmuur hangen foto’s, en die op de meest zichtbare plek toont het bezoek dat Xi Jinping, toen vicesecretaris van de Partij in de provincie Fujian, in 1997 aan de winkel bracht; nu is het een fotopunt voor bezoekers.
Ook is niet duidelijk hoe de actrice bij die toonbank kwam. Een versie houdt vol dat Liu Xiaoqing de rol met doorzettingsvermogen verdiende, door vier keer aan Xie Jin te schrijven met dezelfde zin, ‘geloof me, ik zal zeker aan de hoogte zijn’, tot ze een regisseur overtuigde die nooit sterren inhuurde; een andere beweert dat Xie Jin zelf haar in 1986 zocht om Hu Yuyin te spelen. Onder de boog zet de vertelling de twee verhalen tegenover elkaar, die nog altijd leven.
De welvarende verkoopster die veegster werd
Toonbank van nummer 113
Samenvatting van deze stop
Voor de toonbank van nummer 113 legt de fictie zich over het heden heen. In de roman van Gu Hua noemt het dorp Hu Yuyin ‘zuster Hibiscus’, is haar mǐ dòufu-kraam de welvarendste van de plek en bouwt ze in 1964 met haar man, Li Guigui, van haar verdiensten een nieuw huis. Buiten het boek kent men haar als de ‘Xishi van de tofu’, een bijnaam die haar vergelijkt met de legendarische schoonheid van het oude China. In de film speelt Liu Xiaoqing haar als verkoopster van pittige rijsttofu: in 1964 komt een team van de Vier Zuiveringen-beweging naar het dorp, en ze wordt uiteindelijk gedegradeerd tot veegster naast Qin Shutian, gespeeld door Jiang Wen. Aan de oorsprong van alles staat een echte vrouw: de roman ontstond in 1978 uit het verhaal van een buurvrouw uit Xiangxi die tweemaal weduwe was geworden en zich schuldig geloofde aan het ‘doden van echtgenoten’.
De film werd bijna niet uitgebracht. In aanloop naar het Chinese Nieuwjaar van 1987 ontketenden de voorvertoningen in Peking en Shanghai beschuldigingen van ‘het zwartmaken van het socialisme’ en verzoeken om een verbod, en Xie Jin moest gevoelige shots bijwerken om de film in de zalen te krijgen. Er was bovendien nog een andere gedurfdheid op het scherm: de kus van zo’n vier minuten tussen de twee hoofdrolspelers, die het publiek van die tijd schokte.
Die liefde was niet alleen fictie. Tijdens de opnamen van 1986 werden Liu Xiaoqing en Jiang Wen echt verliefd; zoals de actrice zich herinnerde, merkte Xie Jin het op en vroeg hij hen in de liefdesscènes zich het gezicht van de ander voor te stellen, en die opnamen verliepen bijzonder vlot. Voor de toonbank vertelt de audiogids wat deze kraam in de fictie vertegenwoordigde en waarom floreren een zonde kon zijn.
Een kom die Wangcun een nieuwe naam gaf
Kom mǐ dòufu
Samenvatting van deze stop
De laatste halte ligt aan de lage tafels van de straat, voor de kom: blokjes rijstgel in bouillon en rode chilolie, die nu in ruiten worden gesneden en niet in de vierkantjes uit de film. Mǐ dòufu is een graangel: het wordt geweekt, met water gemalen, gefilterd, gekookt en laten afkoelen tot de gel ontstaat. In 2007 ontwikkelde de Jishou-universiteit, hoofdstad van Xiangxi, een recept dat rijst en maïs combineert met 1 % ongebluste kalk.
Na de film ging dit nederige gerecht van straatkraam naar boegbeeldspecialiteit van Furongzhen, en in het dorp openden tientallen rijsttofuwinkels; langs de straat gebruiken verschillende uithangborden de naam van Liu Xiaoqing en noemen zich authentiek. Het is het zichtbare spoor van een effect dat Wangcun, met in 1986 maar zo’n 2.000 inwoners, tot een toeristische bestemming maakte die in 2007 Furongzhen werd gedoopt.
Voor de winkel op 113 ontstaat een rij, zelfs op werkdagen. In mei 2021 schatte de eigenaar, Yang Yunchun, meer dan 3.000 kommen per dag, en het gebaar van veel bezoekers is bijna vast: een kom mǐ dòufu en daarna een koek van bijvoet. Voor velen is het geen tussendoortje, maar een bedevaart naar het decor van de film. Met de scherpte van de chili sluit de vertelling de cirkel tussen de verkoopster die gestraft werd omdat ze floreerde en het dorp dat dankzij haar floreerde.
