Handelsstraat uit de Qing-tijd
Audiogids Steenplatenstraat van vijf li (Wuli Shiban Jie)
Ze ontstond om de schepen te bedienen die op de stroomversnellingen van de Youshui wachtten, en werd bekend als kleine handelshoofdstad. Nog altijd stijgt de straat van Furongzhen vanaf het water tussen huizen die aan de rotswand hangen, in handen van haar eigen bewoners.
- 40 min audio
- Tujia-huizen op palen
In de 18e en 19e eeuw groeide Wangcun, het huidige Furongzhen, rond één enkele ader: de straat van stenen platen die stijgt vanaf de aanlegsteiger van de Youshui, bij het begin van de stroomversnellingen van Fengtan, waar de schepen halt hielden om uit te rusten en te bevoorraden. Onder de regeringen van Qianlong en Jiaqing herbouwd en uitgebreid, beleefde het dorp zijn hoogtijdagen in de Daoguang-periode (1821-1850), toen meer dan 300 herbergen en winkels langs de straat stonden en haar drukte haar de bijnaam ‘Klein Nanjing’ opleverde. De architectuur staat nog overeind: winkels met deuren van planken die de helling volgen en Tujia-huizen op palen, wier bouwtechniek sinds 2011 nationaal immaterieel erfgoed van China is.
Vóór de winkels en vóór de film komt de plek voor in een lied: de voorouderlijke gezangen van de baishou-dans van de Tujia bewaren regels over voorouders die, na een lange en zware reis door bergpaden die het water leek af te snijden, langs eeuwenoude bomen, witte kraanvogels en bamboebossen, in Wangcun aankwamen en besloten te blijven. Veel later herhaalde die beslissing zich: toen in 2018 de renovatie van het dorp begon, werd geen enkel gezin verplaatst, en nu runnen de bewoners zelf de winkels in de straat, met de verkoop voorin en het atelier erachter.
Hoogtepunten
- Het ‘Kleine Nanjing’ — Meer dan 300 herbergen en winkels in de Daoguang-periode en dagelijks meer dan 2.000 kooplieden en reizigers
- Treden vanaf de aanlegsteiger — De straat begint aan de kade van de Youshui, aan de voet van de stroomversnellingen van Fengtan
- Tujia-huizen op palen — Een bouwtechniek die in 2011 tot nationaal immaterieel erfgoed van China is verklaard
- Gesneden hangende pilaren — Afwerkingen in de vorm van zijden ballen en gouden kalebassen onder de overkragende verdiepingen
- Een bewoonde straat — Meer dan 2.000 huishoudens van oorspronkelijke bewoners, met de winkel voorin en het atelier achterin
Voordat het Furongzhen heette, heette het dorp Wangcun, en zijn bestaansreden lag beneden, in het water. De Steenplatenstraat van vijf li, plaatselijk bekend als Wuli Shiban Jie (五里石板街), begint bij de aanlegsteiger aan de rivier Youshui en loopt de helling op over platen van blauwachtige steen, met door slijtage afgeronde randen, tussen winkels die met houten planken zijn afgesloten en Tujia-huizen die op palen over de rotswand hangen. Haar naam is een maat: vijf li komen overeen met zo’n 2,5 km, al geeft geen enkele open bron een echte meting en kan het getal best afgerond zijn. Wat wel gedocumenteerd is, is haar glorietijd: in de Daoguang-periode (1821-1850) stonden er meer dan 300 herbergen en winkels langs en kwamen er dagelijks meer dan 2.000 kooplieden en reizigers langs.
De geschiedenis van de Steenplatenstraat van vijf li is die van een doorgangshaven die hoofdstraat werd: het dorp werd herbouwd en uitgebreid onder de regeringen van Qianlong en Jiaqing (1736-1820), een film uit de jaren tachtig maakte het beroemd en gaf het na verloop van tijd een nieuwe naam, en zijn bewoners vertrokken nooit. Soms worden haar meer dan 2.000 of 2.300 jaar toegeschreven, maar die cijfers verwijzen naar de stichting van het district Youyang in de Han-tijd; de gedocumenteerde vorm van de straat hoort bij de 18e en 19e eeuw. Haar architectuur en wat er te zien is in de Steenplatenstraat van vijf li zijn in vier tijden geordend, van de treden van de aanlegsteiger tot de lampions van het hoge deel, en worden pas echt duidelijk wanneer je de straat met de audiogids oploopt.
De straat begint bij de Oude kade van Wangcun, aan de voet van de Grote waterval van Furongzhen. Een paar stappen verderop ligt de Rijsttofuwinkel van Liu Xiaoqing, verbonden met de film die het dorp beroemd maakte.
Treden waar de straat de rivier verlaat
Treden vanaf de aanlegsteiger
Samenvatting van deze stop
De klim begint in het water. Vanaf de kade van de Youshui loopt een stuk stenen trap onder een galerij van huizen op palen door tot het bij de straat aansluit, en dat traject verklaart het hele dorp. Wangcun lag bij het begin van de stroomversnellingen van Fengtan: de schepen die de rivier af- of opvoeren, hielden hier halt om uit te rusten en te bevoorraden, en in de bloeitijd vormden de afgemeerde boten een rij van vijf li, even lang als de straat die vanaf de aanlegsteiger omhoog liep en het hele dorp doorkruiste.
In Wangcun worden nog verhalen verteld zonder namen of data: mooie, gepassioneerde Tujia-meisjes die op de schepen van de schippers van de Youshui stapten toen die vertrokken en met hen stroomafwaarts verdwenen. Ze zijn de andere kant van een bekender beeld uit het geheugen van de rivier, dat van de vrouwen die op de oever bleven wachten op de mannen die hun leven waagden in de stroomversnellingen. Aan de voet van de treden vertelt de vertelling wat elk schip dat losmaakte voor het dorp betekende.
Hoge toonbanken van het ‘Kleine Nanjing’
Plankengevels en hoge toonbanken
Samenvatting van deze stop
Hogerop wordt de straat smal tussen gevels van verticale houten planken, vele door de tijd donker geworden en trapsgewijs volgens de helling: dat zijn de banmen-winkels, de winkels met ‘plankendeuren’. Sommige oude winkels, herbergen en taveernes bewaren hun hoge houten toonbanken langs de straat; ertussen hangen bordjes met namen van oude handelshuizen en stoffen vaandels, terwijl de Tujia-huizen op palen met hun opgebogen daken boven het water hangen.
Dit stuk is de beste plek om je de bloeitijd van Wangcun voor te stellen. Onder de regeringen van Qianlong en Jiaqing herbouwd en uitgebreid, voltooide het dorp toen zijn handels- en stedelijke functies en bereikte het in de Daoguang-periode zijn hoogtepunt. In de straat mengden theehuizen, theaters, gokholen en bordelen zich, en de dagelijkse drukte van meer dan 2.000 kooplieden en reizigers leverde een verrassende bijnaam op voor een dorp dat boven een bergrivier hangt: ‘Klein Nanjing’ (Xiao Nanjing). Voor de toonbanken geeft de audiogids de straat het rumoer van die jaren terug.
Houten huizen die ooit verboden waren
Hangende pilaren van de huizen op palen
Samenvatting van deze stop
Onder de overkragende verdiepingen gaat de blik omhoog naar de uiteinden van de pilaren die in de lucht hangen. In de Tujia-hoekhuizen van Yongshun hebben deze hangende pilaren een achthoekige, zeshoekige of vierkante doorsnede en eindigen ze in sneden van zijden ballen (xiuqiu) en gouden kalebassen (jingua); de balustrades hebben roosters in de vorm van een swastika en van het karakter ya. Het zijn details van een architectuur die niet altijd was toegestaan: pas toen de Qing-dynastie in de streek, tijdens de Yongzheng-periode (1723-1735), het verbod op het gebruik van balken, pilaren en dakpannen ophief, verspreidden de hoekhuizen op palen (zhuanjiaolou) zich wijd.
Nu is die techniek erfgoed: de bouw van de Tujia-huizen op palen van Yongshun kwam in 2011 in de derde lichting van het nationale immateriële erfgoed van China, met nummer VIII-211, en Furong is een van de weinige gemeenten van het district waar ze nog bestaat. In deze huizen leeft bovendien een gewoonte met een bekende oorsprong. Volgens de gedocumenteerde traditie reageerden in de winter van 1554, jaar 33 van de Jiajing-periode, de tusi-hoofden Peng Yinan van Yongshun en Peng Jinchen van Baojing op de oproep van het Ming-hof, elk met 3.000 Tujia-soldaten met eigen proviand en wapens, om de wokou-piraten aan de zuidoostkust te bestrijden. Het vertrek viel vlak voor oudejaarsavond, en de bevelhebbers besloten Nieuwjaar een dag eerder te vieren om in familiekring afscheid te nemen zonder de veldtocht te vertragen. Zo ontstond ‘guo gan nian’, het vervroegde Nieuwjaar, dat Wangcun, een van de vertrekpunten van die soldaten, nog altijd viert. Onder de pilaren keert de vertelling terug naar dat afscheid.
Een straat zonder kabels en zonder uitzettingen
Rijen rode lampions
Samenvatting van deze stop
In het hoge deel hangen aan weerszijden lange rijen rode lampions, en erboven ontbreekt iets wat nauwelijks opvalt: er is geen enkele kabel te zien. De bekabeling werd begraven bij de renovatie na 2018, toen de regering van het district Yongshun een gemengde onderneming oprichtte met de Huaxia Investment Group van Hunan om het dorp te ontwikkelen zonder één enkel gezin te verplaatsen. Het terrein investeerde meer dan 200 miljoen yuan in het begraven van de bekabeling, het scheiden van regen- en afvalwater en het verlichten van de huizen op palen; het verlengde de openingstijd van 18.00 tot 24.00 uur en maakte van de platenstraat, naast de Tuwang-brug en de kade van de waterval, een van zijn drie nachtelijke brandpunten.
De straat leeft omdat de mensen bleven. In Furongzhen wonen meer dan 2.000 huishoudens van oorspronkelijke bewoners, die de oude straten zelf beheren volgens het schema ‘winkel voorin, atelier achterin’: ze verkopen aan de gevel en maken in de achterkamer traditioneel ambacht of landbouwproducten. De ommekeer begon met de film: in 1986 draaide regisseur Xie Jin hier ‘Hibiscus Town’ (Furongzhen), het toerisme groeide na het succes en Wangcun nam uiteindelijk officieel de naam van de film aan, in 2007 volgens de meeste bronnen, al plaatst CGTN de wijziging in 1997.
Bij het vallen van de avond worden de platen een filmset. Een of twee tientallen fotostudio’s voor reizigers kleden bezoekers in etnische kostuums en zilveren sieraden, en er ontstaan rijen om te poseren terwijl het gerinkel van zilver tot middernacht door het geluid van de sluiters wordt overstemd. In een van die studio’s werkt visagiste Xiao Xie van 9 uur ‘s ochtends tot 12 uur ‘s nachts, maakt ze per dag ruim een tiental outfits klaar en zag ze de ene groep Russische en Spaanse toeristen na de andere aankomen. Boven aan de klim sluit de audiogids de cirkel tussen de rivier die de straat deed ontstaan en de bewoners die haar nu overeind houden.
