Unesco-werelderfgoed
Audiogids Maanvijver (Yuezhao)
Een halve maan van water in het exacte midden van Hongcun, uitgegraven boven een bron die volgens de overlevering nooit ophield met opborrelen. Aan het begin van de vijftiende eeuw werd het hele dorp eromheen opnieuw ingericht, en nog altijd spiegelt het zich erin.
- 25 min audio
- Ming-waterbouwkunde
De Maanvijver komt voort uit een technische beslissing: in de Yongle-periode van de Ming-dynastie (1403–1424) lieten de leiders van de Wang-clan het terrein bestuderen door een meester in de geomantie, herschikten ze de gebouwen en haalden ze het water het dorp binnen. Wang Siqi huurde de geomant He Keda drie keer in om samen met de dorpsoudsten het watersysteem in de vorm van een os uit te tekenen, en de vijver werd het middelpunt ervan, boven een natuurlijke bron. Samen met Xidi staat Hongcun sinds 2000 op de Werelderfgoedlijst.
De vorm is geen toeval en kwam niet in één keer tot stand: de afstammelingen van de clan bleven generaties lang graven tot er een halve maan lag, geen cirkel. Een familieverhaal, zonder document dat het staaft, schrijft die keuze toe aan een vrouw, Hu Zhongniang, en legt haar een spreekwoord in de mond: de bloem die opengaat valt, de volle maan neemt af. Lokale bronnen verdelen de verdienste daarentegen tussen Wang Siqi en zijn afstammeling Wang Shengping.
Hoogtepunten
- Halve maan, geen volle maan — Een rechte en een gebogen oever boven een bron die winter en zomer opborrelt
- Lexu-zaal — De voorouderzaal van de Wang-clan, het enige Ming-gebouw dat het dorp nog heeft
- Ring van weerspiegelde huizen — Witte muren en zwarte daken omgekeerd in het stille water
- Water tegen vuur — Reserve voor branden en om te drinken, knooppunt van het kanaal dat doorloopt naar het Zuidmeer
- Rode lampionnen — De oever die rond 19 uur oplicht en zich verdubbelt in het water
In het midden van Hongcun ligt een stil watervlak waarin het hele dorp zich spiegelt. De Maanvijver — Yuezhao in pinyin, 月沼 in het Chinees — is geen versiering: hij is het resultaat van een volledige herinrichting van het dorp aan het begin van de vijftiende eeuw, toen de Wang-clan besloot dat het water binnen moest wonen en niet aan de rand. Hongcun gaat terug tot 1131, het eerste jaar van de Shaoxing-periode, en de vijver kwam bijna drie eeuwen later, tijdens de Yongle-periode van de Ming-dynastie (1403–1424).
De geschiedenis van de Maanvijver maakt deel uit van een groter systeem: rond 1405 werd een kanaal gegraven dat vers water aanvoerde vanuit de Westbeek, en zo’n 200 jaar later werd het circuit gesloten met het Zuidmeer. Sinds 2000 staan Xidi en Hongcun samen op de Werelderfgoedlijst. Weten wat te zien bij de Maanvijver betekent dat systeem aan de oever leren lezen: de vorm van het water, de zaal van de clan, de ring van huizen en de stenen kanalen. De audiogids van EarGuide loopt het af in drie haltes, van het ene uiteinde van de halve maan naar het andere.
Midden op de noordoever verrijst de Lexu-zaal, de voorouderzaal van de Wang-clan, en het water komt de vijver binnen via de waterkanalen van Hongcun, die daarna verder lopen naar het Zuidmeer.
Een halve maan die generaties duurde
Maanvijver (月沼)
Samenvatting van deze stop
Vanaf het westelijke uiteinde valt op wat op foto’s onopgemerkt blijft: de vijver is geen cirkel. Een rechte en een gebogen oever tekenen een halve maan, en daaronder klopt een natuurlijke bron die volgens de traditionele beschrijving winter en zomer onophoudelijk opborrelde. Tot op dat punt bracht Wang Siqi het water; hij huurde drie keer de geomant He Keda in, uit Haiyang (het huidige Xiuning), om met de clanoudsten het plan van het watersysteem te tekenen.
Het werk was niet in één generatie klaar. Afstammelingen als Wang Shengping investeerden volgens de bronnen ‘meer dan tienduizend’ — zonder dat de munteenheid vermeld wordt — in het verder uitgraven van het kanaal en van de vijver tot zijn definitieve vorm, en voltooiden zo wat hun voorouders half af hadden gelaten. Daaraan dankt hij een volkse bijnaam, ‘de halve maan stijgt op’, een woordspel met de maan aan de hemel die omhoogklimt tot ze in het water belandt.
Wie de halve maan verkoos boven de cirkel, blijft onderwerp van discussie: tegenover de versie van de Wangs circuleert die van Hu Zhongniang, een vrouw uit Xidi aan wie een familieverhaal de leiding van het werk toeschrijft. De vertelling aan de oever bewaart voor dat moment het argument waarmee volgens de legende een halve maan werd verdedigd.
Een dorp dat zich naar het water keerde
Maanvijver (月沼)
Samenvatting van deze stop
Op de zuidoever volgt de centrale onthulling van het bezoek. Een dorp dat bijna drie eeuwen eerder was gesticht, organiseert zich aan het begin van de vijftiende eeuw opnieuw om het water binnen te halen: de leiders van de Wang-clan laten een geomantiemeester het terrein bestuderen en herschikken de gebouwen. Het resultaat is met het blote oog te zien, want de woningen met witte muren en zwarte daken sluiten de vijver aan alle kanten in en spiegelen zich omgekeerd in het stille water.
Aan de overkant, midden op de noordoever, kijkt de Lexu-zaal het water recht aan. Het is de voorouderzaal van de Wang-clan en het enige Ming-gebouw dat in het dorp bewaard is gebleven; samen met de vijver vormt zij ‘bries en lotussen van de Maanvijver’, een van de acht klassieke gezichten van Hongcun. Die dialoog tussen de zaal van de clan en het water verklaart een groot deel van de architectuur van de Maanvijver.
De ring van huizen zou bovendien een eigen sociale orde hebben gehad. Er wordt gezegd dat de grote woningen met hoge muren en brede poorten langs de oever voorbehouden waren aan de clanleden van de oudste generatie en met het meeste aanzien: wonen met uitzicht op het water zou geen kwestie van geluk zijn geweest.
Water tegen het vuur, een levende oever
Maanvijver (月沼)
Samenvatting van deze stop
Vanaf het oostelijke uiteinde maakt schoonheid plaats voor nut. De oorspronkelijke functie van de vijver was het water van het kanaal op te slaan om branden te blussen en om te drinken; daarnaast tempert hij het klimaat en dient hij voor huishoudelijk gebruik. Hier zijn de stenen kanalen te zien die het water aanvoeren en afvoeren naar het Zuidmeer: de vijver is een knooppunt van het systeem, geen losse plas. In de metafoor van de os die op Hongcun wordt toegepast, zou het kanaal de darmen zijn, al zijn de bronnen het er niet over eens welk orgaan bij de vijver hoort.
De oever van stenen platen blijft een plek van dagelijks leven: buren die een praatje maken, was die wordt gedaan, spelende kinderen en bamboescheuten die naast het water liggen te drogen. Ook heeft hij een filmgeheugen, want ‘Crouching Tiger, Hidden Dragon’ werd in Hongcun gedraaid; een versie situeert in deze vijver het shot waarin Yu Jiaolong met haar tenen het water beroert, terwijl een andere het in verband brengt met de brug over het Zuidmeer. En er blijft een contrast dat de vertelling aanstipt zonder het te forceren: volgens een stichtingsverhaal kwamen de eerste families in 1131 hierheen op de vlucht voor het brandgevaar in hun vorige dorp, al legt geen enkele bron een verband tussen die vlucht en de vijver.
Rond 19 uur gaan rondom het water de rode lampionnen aan, die zich in het oppervlak verdubbelen. Rond het Midherfstfeest trekt het lampionnenfeest van Hongcun, immaterieel erfgoed van het district Yi, met een optocht van handgemaakte lampionnen langs dezelfde oever.
