Unesco-werelderfgoed
Audiogids Zuidmeer (Nanhu)
Een meer dat ooit landbouwgrond was: in 1607 offerde Hongcun zo'n honderd mu akkers op om zijn water op te slaan, en tekende daarmee een gespannen boog aan de voet van het dorp.
- 30 min audio
- Waterbouwkunde
Het Zuidmeer is het eindpunt van het watersysteem van Hongcun, een van de Oude dorpen in het zuiden van Anhui die Unesco in 2000 samen met Xidi op de Werelderfgoedlijst zette. In het schema van de os waarmee de plattegrond van het dorp wordt beschreven, zijn de kanalen de darmen en is dit meer de buik: hier komt het water uit dat door de steegjes stroomt nadat het de Maanvijver is gepasseerd. De vorm van een grote boog, gedeeld door een middendijk die als pijl dient, werd getekend naar het voorbeeld van een beroemd gezicht op het Westmeer van Hangzhou.
Het meest gefotografeerde beeld van Hongcun, de Beschilderde Brug op de dijk, is waarschijnlijk het jongste onderdeel van het meer: volgens lokale bronnen werd hij gebouwd bij de restauratie van 1986. Toch wordt zijn naam toegeschreven aan een vers uit de achttiende eeuw, en in 2000 maakte Ang Lee er de overgang van waarover Li Mu Bai met zijn paard oversteekt in ‘Crouching Tiger, Hidden Dragon’.
Hoogtepunten
- Buik van de os — het eindpunt van het watersysteem van Hongcun
- Zo'n honderd mu akkerland, in 1607 uitgegraven
- Plattegrond van boog en pijl, geïnspireerd op het Westmeer van Hangzhou
- Beschilderde Brug — de overgang van Li Mu Bai in ‘Crouching Tiger, Hidden Dragon’
- Volle maan en lampionnen in de nacht van het Midherfstfeest
Wie uit het labyrint van steegjes en kanalen van Hongcun komt, ziet de ruimte ineens opengaan boven een watervlak dat gekromd is als een boog. De geschiedenis van het Zuidmeer begint met een heel aards probleem. Rond 1405 groef het dorp op advies van geomanten een kanaal om water uit de Westbeek aan te voeren; zo’n tweehonderd jaar later waren de bevolking en het aantal huizen zo gegroeid dat de Maanvijver als reservoir niet meer volstond. De bronnen dateren het werk in 1607, het dingwei-jaar van de Wanli-periode van de Ming-dynastie, al spreken andere versies alleen van ‘tweehonderd jaar na’ het kanaal, of eerder van een uitbreiding dan van een nieuwe uitgraving.
Wat vandaag een serene ansichtkaart lijkt, was een berekende beslissing: opgeofferde landbouwgrond, een bewuste kopie van een gezicht uit Hangzhou en een brug die tegelijk icoon, filmset en openluchtatelier voor schilders is. Het watersysteem dat hier eindigt, maakt deel uit van de beschrijving van de Oude dorpen in het zuiden van Anhui, Unesco-werelderfgoed sinds 2000. De audiogids volgt de noordoever, steekt de middendijk over via de Beschilderde Brug en eindigt op de zuidoever, tegenover het dorp dat in het water spiegelt: daar, met het meer voor ogen, vallen de geschiedenis en de architectuur van het Zuidmeer pas echt op hun plaats.
Het water dat het meer vult, komt via de waterkanalen van Hongcun vanaf de Maanvijver naar beneden, en langs de noordoever strekt zich de Academie van het Zuidmeer uit.
De waterbuik van de os
Zuidmeer
Samenvatting van deze stop
Aan het westelijke uiteinde van de noordoever volgt de eerste schaalsprong. Na de smalle steegjes verbreedt de horizon zich boven een langgerekt meer, ingesloten door een stenen rand en gekromd als een gespannen boog ten zuiden van het dorp.
De sleutel tot de plek ligt in de manier waarop Hongcun zichzelf beschrijft: als een os. De kanalen die langs de huizen stromen zijn de darmen, en het Zuidmeer is de buik, de plek waar de reis van het water eindigt nadat het de Maanvijver is gepasseerd. De versies zijn het niet over de hele anatomie eens (de Maanvijver duikt soms op als hart, soms als maag en een enkele keer zelfs als staart), maar bijna allemaal geven ze dit meer de rol van buik. Waarom een systeem dat rond 1405 met een kanaal begon twee eeuwen nodig had om zich te sluiten, legt de vertelling ter plekke uit.
Honderd mu rijstvelden onder water
Getrapte oever van het Zuidmeer
Samenvatting van deze stop
Op het onderste niveau van de noordoever maakt de dijk met twee trappen het mogelijk bijna tot op waterhoogte af te dalen; het bovenste platform is zo’n 4 meter breed. Van hieruit is het moeilijk voor te stellen dat onder dat stille oppervlak ooit akkers lagen.
Volgens de bronnen groeven de dorpelingen in 1607 enkele zhang diep (een oude Chinese lengtemaat) in zo’n honderd mu landbouwgrond ten zuiden van het dorp en bekleedden ze de oevers met steen. Het motief was demografisch: een groeiend dorp had een tweede waterreservoir nodig en betaalde daarvoor met een deel van zijn akkerland.
Het werk om die beslissing overeind te houden is nog altijd zichtbaar. Rondom het meer werden 23 bomen van vijf soorten geplant, waaronder de rode esdoorn, de wilg en de ginkgo, met een dubbele functie: de grond van de dijk vasthouden en de ‘vijf kleuren’ oproepen. Tussen wilgen, lotusbladeren in het seizoen en watervogels herbergt de oever meer techniek dan hij doet vermoeden.
Een brug uit 1986 met de naam van een vers
Beschilderde Brug
Samenvatting van deze stop
Vanaf de middendijk is de plattegrond van het meer in zijn geheel te lezen: het meer is de boog en de dijk de pijl die het in twee helften deelt. Boven op die pijl verrijst de Beschilderde Brug, een ronde boogbrug die de oostelijke met de westelijke helft verbindt en waaronder bootjes van de ene naar de andere helft kunnen varen.
Zijn leeftijd is onderwerp van discussie. Volgens lokale bronnen kende het meer drie grote restauraties, en bij die van 1986 werd de middendijk herbouwd en de brug opgetrokken; een andere versie presenteert hem als deel van het oude gezicht van het meer en plaatst hem in de Qianlong-periode. Bovendien zou zijn naam afkomstig zijn uit ‘Lentedageraad aan het Zuidmeer’, een gedicht van Wang Tongwen, een jonge dichter uit Hongcun in de achttiende eeuw.
Recent of niet, de brug maakt film. Ang Lee draaide in Hongcun scènes van ‘Crouching Tiger, Hidden Dragon’ (2000), en dit is de overgang waarover Li Mu Bai met zijn paard aan de teugel oversteekt. In 2026 keerde de brug terug op het scherm met de serie ‘Jiaye’, met Yang Zi in de hoofdrol, die hier verschillende belangrijke scènes opnam. Wat het betekent dat een brug eerst in een vers kan hebben bestaan, bewaart de vertelling voor het midden van de dijk.
Het kleine Westmeer spiegelt het dorp
Zuidoever van het Zuidmeer
Samenvatting van deze stop
Vanaf de zuidoever verschijnt het beeld dat Hongcun de faam van ‘dorp in een schilderij’ heeft bezorgd: de witte gevels en donkere daken verdubbelen zich in het stille water, met de oude Academie van het Zuidmeer aan de noordoever. Niets aan dat kader is toevallig. Het meer werd ontworpen naar het voorbeeld van ‘Herfstmaan boven het kalme meer’, een van de gezichten op het Westmeer van Hangzhou.
De vergelijking kreeg een onverwachte getuige. Aan de geletterde Wu Xilin, uitgerekend afkomstig uit de omgeving van Hangzhou, wordt toegeschreven dat hij in de herfst van 1814 schreef dat de toeloop van wandelaars langs het meer wedijverde met die bij het Westmeer; daarvandaan komt volgens de traditie de bijnaam ‘klein Westmeer aan de voet van de Huangshan’. De oever is nog altijd een openluchtatelier: het persbureau Xinhua fotografeerde in augustus 2026 studenten die bij het meer naar de natuur schilderden, erfgenamen van de dichters en schilders die hier verzen en beelden achterlieten.
Eén nacht per jaar verandert het meer van rol. Tijdens het Midherfstfeest viert Hongcun het lampionnenfeest, erkend als immaterieel cultureel erfgoed van het district Yixian: een stoet van zo’n honderd mensen trekt bijna een uur lang langs de Maanvijver, de dorpsingang en het Zuidmeer met lampionnen die met de hand zijn gemaakt en beschilderd, terwijl de volle maan op het water drijft. Hoe die nacht past in het oorspronkelijke idee van het meer, is het slot dat de audiogids bewaart.
