Historische wijk uit de Qing-tijd
Audiogids Kuanzhai Xiangzi
De Brede en Smalle Steegjes zijn het laatste dat overeind staat van de Manchu-stad die het keizerlijke garnizoen in 1718 in Chengdu bouwde. Ze overleefden omdat ze bescheiden waren en kwamen in 2008, huis voor huis, weer tot leven als uithangbord van het trage leven van de stad.
- 60 min audio
- Manchu-hutongs uit de Qing-tijd
In 1718, na de veldtocht tegen de Dzungaren in Tibet, bleven meer dan duizend soldaten voorgoed in Chengdu, en de gouverneur-generaal van Sichuan, Nian Gengyao, leidde de bouw van een stad in de stad: de Manchu-stad of Mancheng, ommuurd, gesloten voor de Han en met 33 hutongs van soldaten, in visgraatpatroon langs de Changshun-straat. Kuanzhai Xiangzi, de Brede en Smalle Steegjes, vormen samen met de Putsteeg de enige straten uit de Qing-tijd die Chengdu nog heeft: hutongs van noordelijke soldaten met huizen met binnenplaats uit Sichuan, houten poorten en grijze baksteen, kleine dakpannen en lichtputten.
In maart 2004, toen er al sprake was van een renovatie van de wijk, dronk de Taiwanese schrijfster Long Yingtai thee in de Brede Steeg met Song Zhongwen, een oude buurtbewoner die poëzie schreef, en schreef hem later met de wens dat de twee steegjes hun oorspronkelijke smaak zouden behouden, niet zouden worden gesloopt en dat hij verzen zou blijven reciteren en thee zou blijven drinken. In een CCTV-documentaire uit 2006 vatte Song samen dat wat behouden moest worden ‘een poëtisch leven’ was. Twee jaar later heropenden de steegjes, gedemonteerd en huis voor huis herbouwd, en van 944 huishoudens waren er maar 110 gebleven.
Hoogtepunten
- Manchu-stad van 1718 — De enige straten uit de Qing-tijd die Chengdu nog heeft, poten van de ‘duizendpoot’ van de Changshun-straat
- Brede Steeg — Meer dan 20 goed bewaarde binnenplaatsen achter houten poorten en grijze baksteen
- Paardenbindsteen — Op zo'n 1,2 m van de grond bij nr. 32 van de Smalle Steeg, spoor van de Manchu- en Mongoolse ruiters
- Muur ‘Baksteen’ — 400 m baksteen uit verschillende tijden in de Putsteeg
- 45 herbouwde binnenplaatsen — Gedemonteerd en op dezelfde plek herbouwd vóór de heropening van 2008
Chengdu had ooit een stad in de stad. Ze werd in 1718 gebouwd door de bannermannen die bleven na de veldtocht van keizer Kangxi tegen de Dzungaren in Tibet: de Manchu-stad, minder dan 1 km² ommuurd met vijf poorten, acht officiële straten en 33 hutongs, gesloten voor de Han en bewoond door meer dan 20.000 bannermannen en familieleden. Van dat garnizoen staat geen stuk muur en geen enkele poort meer overeind. Wat overblijft zijn Kuanzhai Xiangzi (宽窄巷子), de Brede en Smalle Steegjes, en hun buur de Putsteeg: drie evenwijdige straten die de enige uit de Qing-tijd zijn die Chengdu bewaart.
De geschiedenis van Kuanzhai Xiangzi is die van een militaire kaste in verval en van een wijk die door haar bescheidenheid werd gered: het waren zijstraten, vooral bewoond door gewone mensen, en door die bescheiden status werden ze niet grootschalig gesloopt en behielden ze hun uiterlijk van straat in het oude Chengdu tot na de Hervorming en Openstelling die in 1978 begon. Hun architectuur, met houten poorten en grijze baksteen, huizen van één verdieping met lichtput en hier en daar een westers aandoend portaal, is ook die van een omstreden renovatie: het project werd in 2003 goedgekeurd en de steegjes heropenden op 14 juni 2008, met elk huis gedemonteerd en weer opgebouwd. Wat er te zien is in Kuanzhai Xiangzi is verdeeld over vier haltes, van de Changshun-straat tot de muur van de Putsteeg, en de vraag wat oud is en wat herbouwde herinnering krijgt pas echt betekenis wanneer je ze met de audiogids loopt.
Diezelfde Manchu-stad opende in 1911 het Volkspark, op minder dan een kilometer van de steegjes. Richting het westen, op een wandeling van iets meer dan een kilometer, wacht de taoïstische tempel Qingyang-paleis.
Changshun, de rug van een duizendpoot zonder muren
Kuanzhai Xiangzi (宽窄巷子)
Samenvatting van deze stop
De natuurlijke ingang van de wijk ligt aan de Changshun-straat, de noord-zuidlaan langs de oostkant van de steegjes. Vandaag is het een gewone straat in het centrum van Chengdu, maar ze was de as van de Manchu-stad, en kroniekschrijver Fu Chongju gaf haar in zijn ‘Chengdu Tonglan’ (Panorama van Chengdu) een beeld dat nog steeds helpt om je te oriënteren: de stad was een duizendpoot. De residentie van de generaal was de kop, de grote straat tot de noordpoort het lichaam en de hutongs links en rechts de poten. De Brede, Smalle en Put-steegjes zijn drie van die poten, in de rechtervleugel, ten zuidwesten van Changshun.
De stad werd gebouwd op de plek van het oude Shaocheng, de ‘kleine stad’, onder leiding van Nian Gengyao, gouverneur-generaal van Sichuan, in jaar 57 van de regering van Kangxi. Haar muren, ongeveer een zhang en vier chi hoog in de traditionele Chinese maten, werden aan het begin van de Republiek China, in de jaren 1910, stuk voor stuk gesloopt, en de hutongs werden straten of steegjes genoemd. Van de duizendpoot rest alleen de tekening, en bij de ingang van de Brede Steeg leert de vertelling hem ter plekke te lezen.
Poorten van een garnizoen in verval
Kuan Xiangzi (宽巷子)
Samenvatting van deze stop
De Brede Steeg, Kuan Xiangzi (宽巷子), is een reeks houten poorten en grijze baksteen waarachter huizen met binnenplaats in Qing-stijl en uit het begin van de Republiek liggen: meer dan 20 goed bewaarde binnenplaatsen, de grootste concentratie van de wijk. Onder de Qing heette hij niet zo. Hij was de Xingren Hutong, net zoals de Smalle de Taiping Hutong was; de huidige namen vervingen die in noordelijke stijl na de Revolutie van 1911. Een volksetymologie verbindt breed met hoge ambtenaren en smal met het gewone volk, maar de registers vermelden alleen de naamswijziging, en de kroniek plaatst gewone mensen in beide steegjes.
Die gewone mensen zijn de sleutel van de straat. Aan het eind van de Brede Steeg, in een laag huis, woonde de familie Wu, derde generatie bannermannen van de oude Manchu-stad: Wu Lisheng stamde af van de Manchu-clan Wuzhebule, van de Rood Omzoomde Banier, en zijn grootvader was ambtenaar geweest. Na 1911 zakte de familie weg in armoede, en toen de vader in 1963 stierf, brachten de buren van het steegje het geld bijeen om hem te begraven.
Op nr. 11 bewaart Kai Lu (恺庐) een boogpoort in westerse stijl met een bord in zegelschrift. De pers van Sichuan presenteert hem als de voormalige residentie van Chen Xihe, directeur van de radio van West-Sichuan en ondergeschikte van Liu Wenhui, en verbindt hem met het aansluitingstelegram van 1949, terwijl een andere kroniek die verhalen als legenden van twijfelachtige waarheid optekent. Voor deze poorten legt de audiogids uit waarom juist de bescheidenheid de straat redde.
Een ruitersteen en een dichtersbar
Zhai Xiangzi (窄巷子)
Samenvatting van deze stop
De Smalle Steeg, Zhai Xiangzi (窄巷子), is de meest gemengde van de drie: Qing-huizen staan naast gebouwen in westerse stijl. Het duidelijkste voorbeeld is nr. 1, met een poort van vier pilaren en drie frontons versierd met omkrullende bladlijsten en een ingangsmuur waarin rode, zwarte en grijze bakstenen uit verschillende tijden samenkomen. Op nr. 27 bewaart een huisje met westerse allure het droevigste verhaal van de steeg: volgens de legende kocht een Kuomintang-militair met de achternaam Wang het in de jaren dertig, werd kort daarna naar het front van de oorlog tegen Japan geroepen en kwam nooit terug, en verkocht zijn vrouw het huis na op hem te hebben gewacht om naar haar streek terug te keren.
Op nr. 32, ingemetseld in de oude muur van de ingang op zo’n 1,2 m van de grond, steekt een paardenbindsteen uit, spoor van het garnizoen van Manchu- en Mongoolse ruiters. Op datzelfde nummer zat de bar Baiye (‘Witte Nacht’), gerund door de dichteres Zhai Yongming: daar kwam ze met vrienden samen om voor te dragen, te praten en te debatteren, en de zaak bood plaats aan filmvertoningen, schilderijententoonstellingen en kleine concerten tot ze een ontmoetingsplek werd voor dichters en jonge kunstenaars. Twee tijdperken van Chengdu passen in één poort, en de vertelling doorkruist ze ter plekke.
Een nieuwe muur van oude bakstenen
Jing Xiangzi (井巷子)
Samenvatting van deze stop
De Putsteeg, Jing Xiangzi (井巷子), dankt zijn naam aan een put die onder het bewind van Kangxi werd gegraven; in de Qing-tijd heette hij Ruyi Hutong of Mingde Hutong. Vandaag bepaalt iets anders hem: een muur van 400 m van oost naar west, getiteld ‘Baksteen’ (砖) en in 2008 gebouwd met bakstenen uit verschillende tijden die fragmenten van platforms, stadsmuren, wanden, paden, stelen en poorten nabootsen, met reliëfs van scènes uit het oude Chengdu. Het is een nieuwe muur van oude materialen, en die paradox vat de hele wijk samen.
Elk huis op de route werd gedemonteerd en op dezelfde plek en in zijn oorspronkelijke vorm herbouwd. Het project werd in 2003 goedgekeurd, hoewel de bronnen het begin van de grote werken tussen 2005 en 2007 plaatsen, en met een investering van bijna 600 miljoen yuan leverde het 45 vierkante binnenplaatsen op in de stijl van de late Qing en het begin van de Republiek, bijna allemaal van één verdieping met lichtput (tianjing) en van 173 tot meer dan 1000 m². Van 944 huishoudens bleven er maar 110, onder wie kooplieden, ambtenaren, leraren, kunstenaars en nazaten van Manchus. Sindsdien heeft elk steegje een toegewezen rol: de Brede is het ‘gemoedelijke leven’ van theehuizen, gasthuizen en traditionele keuken; de Smalle het ‘trage leven’ van merkwinkels en cafés; en de Put het ‘nieuwe leven’ van bars en jong vermaak. Het officiële verhaal spreekt van het oude herstellen zoals het was; een deel van de academische kritiek ziet in Kuanzhai een geval van overcommercialisering dat de integriteit van de plek aantast.
De heropening op 14 juni 2008 kwam nauwelijks een maand na de aardbeving van Wenchuan. De gemeentelijke groep voor cultuur en toerisme besloot toen te openen om de wereld te zeggen dat ‘Chengdu nog steeds mooi is’, en burgemeester Ge Honglin legde uit dat een plek die de buurtbewoners zo dierbaar was, was gekozen om de gehechtheid aan de stad te wekken. Hoe die ceremonie in de Brede Steeg verliep, onder een hemel die weinig zin had in feest, vertelt de vertelling voor de muur.
