Herinnering aan de onafhankelijkheid
Audiogids Bajra Sandhi-monument (Monumen Perjuangan Rakyat Bali Bajra Sandhi)
Een priesterbel van steen, 45 meter hoog, midden op het grote grasveld van Renon. Zijn poorten, pilaren en hoogte schrijven een datum, en binnen vertellen 33 diorama's hoe Bali verkoos te sterven in plaats van zich over te geven.
- 60 min audio
- Onafhankelijkheidsmonument
Het Monument voor de Strijd van het Balinese Volk ontstond rond 1980 als idee van gouverneur Ida Bagus Mantra. Een jaar later won architect Ida Bagus Gede Yadnya de ontwerpwedstrijd; de bouw begon in 1987, werd onderbroken voordat hij af was en het monument werd pas op 14 juni 2003 ingehuldigd door president Megawati Sukarnoputri. Het staat op 13,8 hectare, met 4.900 vierkante meter bebouwd oppervlak, op het grasveld voor de zetel van de regering van Bali.
Het hele gebouw is een datum. De 17 toegangspoorten, de 8 hoofdpilaren en de 45 meter hoogte vormen samen 17-8-45, 17 augustus 1945, de dag waarop Indonesië zijn onafhankelijkheid uitriep. En het silhouet is geen toeval: het geeft de bajra weer, de bel die de Balinese hindoeïstische hogepriester doet klinken bij het reciteren van zijn mantra's, omringd door een vijver die Ksirarnawa oproept, de melkzee uit de hindoeïstische mythe.
Hoogtepunten
- Toren in de vorm van een bel — 45 meter steen met het silhouet van de bajra van een hogepriester
- Poorten en pilaren — 17 poorten en 8 pilaren die 17 augustus 1945 schrijven
- Vijver aan de voet — Water dat Ksirarnawa oproept, de melkzee uit de hindoeïstische mythe
- Verdieping met diorama's — 33 scènes van de Balinese strijd, van de prehistorie tot de onafhankelijkheid
- Uitkijkplatform bovenin — Wenteltrap naar een open uitzicht over Denpasar
In de wijk Renon, tegenover de zetel van de regering van Bali, staat midden op het grasveld dat de kaarten Lapangan Puputan Margarana noemen een stenen toren in de vorm van een bel. Het is het Bajra Sandhi-monument, officieel Monumen Perjuangan Rakyat Bali Bajra Sandhi, het monument voor de strijd van het Balinese volk. Het is 45 meter hoog, beslaat een terrein van 13,8 hectare met 4.900 vierkante meter bebouwd oppervlak en bewaart binnenin 33 diorama’s die de geschiedenis van het eiland vertellen van de prehistorie tot de onafhankelijkheid.
De geschiedenis van het Bajra Sandhi-monument is die van een lang bouwproject. Het idee kwam van gouverneur Ida Bagus Mantra rond 1980; in 1981 won architect Ida Bagus Gede Yadnya de ontwerpwedstrijd; de bouw begon in 1987 en werd onderbroken voordat hij af was. President Megawati Sukarnoputri huldigde het monument in op 14 juni 2003. Sommige Indonesische bronnen noemen 14 juni 2013 als datum, maar Megawati was alleen president tussen 2001 en 2004, en daarom geldt 2003 als de referentiedatum.
De architectuur van het Bajra Sandhi-monument werkt als een code: poorten, pilaren en hoogte schrijven de dag waarop Indonesië werd geboren, en de vorm van een priesterbel maakt van het geheel een offer. Wat er te zien is bij het Bajra Sandhi-monument is geordend in drie haltes, van het veld van aankomst naar de diorama’s en het platform bovenin, en de betekenis van elke halte wordt compleet bij een rondgang met de audiogids.
Samen met het Puputan-plein, de plek van de puputan, vormt het een paar monumenten van het Balinese verzet: dit is het museum van de strijd. Het Bali Museum ligt op zo’n 2,3 kilometer hemelsbreed, en het Sanurstrand en Le Mayeur-museum op zo’n 3,3.
Een gebouw dat een datum is
Aankomst over het veld
Samenvatting van deze stop
De nadering gaat te voet over het grasveld, vanuit het zuiden, naar de hoofdpoort. Vanaf daar toont de toren wat hij is: een bajra, de bel die de Balinese hindoeïstische hogepriester schudt terwijl hij zijn mantra’s reciteert, met een schacht die uit een brede voet oprijst. Eromheen omringt een vijver de voet; het water wordt vergeleken met Ksirarnawa, de melkzee uit de hindoeïstische mythologie.
Het terrein bevat bovendien een getal. De 17 toegangspoorten, de 8 hoofdpilaren en de 45 meter hoogte vormen 17-8-45, 17 augustus 1945, de datum van de proclamatie van de onafhankelijkheid van Indonesië. Het ontwerp kwam uit de wedstrijd die Ida Bagus Gede Yadnya in 1981 won, naar een idee van gouverneur Ida Bagus Mantra, en het duurde meer dan twee decennia voor het klaar was: de werkzaamheden begonnen in 1987, lagen stil en de inhuldiging kwam in 2003.
Een religieuze bel voor een monument voor de strijd, en een datum in steen en water geschreven. Hoe die dubbele boodschap vanaf het veld te lezen is, wordt onthuld door de vertelling ter plekke.
Drieëndertig vensters op het einde
De diorama's
Samenvatting van deze stop
Binnen in de toren, op de bovenste verdieping, doorlopen 33 schilderijen en diorama’s in chronologische volgorde de geschiedenis van de strijd van het Balinese volk, van de prehistorie tot de onafhankelijkheid. Daaronder bevinden zich de puputan van Badung en van Klungkung. Het woord komt van het Balinese puput, ‘eindigen’, en duidt op een laatste wanhopige aanval of een rituele collectieve dood in plaats van overgave. In Denpasar viel de processie van de raja, in het wit gekleed, op 20 september 1906 onder het Nederlandse vuur.
Twee jaar later, op 18 april 1908, leidde Dewa Agung Jambe, raja van Klungkung, met zo’n 200 volgelingen een laatste uitval tegen de Nederlanders. Toen hij neergeschoten viel, namen zijn zes echtgenotes het leven met hun kris en volgde de rest van het gevolg hen. Het derde einde kwam in Margarana, in Tabanan, op 20 november 1946: de onafhankelijkheidsstrijder I Gusti Ngurah Rai leidde de laatste puputan tegen de teruggekeerde Nederlandse troepen en stierf vechtend naast zijn mannen. Tegenwoordig draagt de internationale luchthaven van Bali zijn naam.
Een gedocumenteerde overlevering bewaart zijn antwoord toen de Nederlandse officier ter Meulen hem voorstelde te onderhandelen: een brief waarin Ngurah Rai elk compromis weigerde en namens het volk het vertrek van de Nederlanders uit Bali eiste. Drie puputan in veertig jaar, en een brief van weigering die het scenario van de laatste werd.
Waartoe het einde diende
Uitkijkplatform
Samenvatting van deze stop
Een wenteltrap leidt naar het platform bovenin, vanwaar het uitzicht over Denpasar zich opent. Beneden ligt het grasveld van Renon tegenover de zetel van de regering van Bali, dezelfde ruimte die de kaarten registreren als Lapangan Puputan Margarana, en het terrein van 13,8 hectare waarop het monument 4.900 vierkante meter bebouwd oppervlak beslaat.
Van bovenaf wordt de plaats van Denpasar in dit verhaal begrijpelijk: de stad van de puputan van 1906 werd in 1958 de zetel van de regering van de provincie Bali, en de bestuurswijk rond het monument is de zichtbare vorm van die hoofdstad. Na de diorama’s antwoordt het alledaagse tafereel van het grasveld op wat de zalen beneden vertellen, en dat antwoord wordt compleet bij het beluisteren van de vertelling bovenin de toren.
