Fossielen van Laem Pho
Audiogids Fossiele schelpenbegraafplaats (Su San Hoi)
Een kustplatform van kalksteen, opgebouwd uit miljoenen versteende zoetwaterslakken: de bodem van een oud meer dat nu door de Andamanzee wordt bespoeld, met een naam die een leeftijd bewaart die de wetenschap allang heeft gecorrigeerd.
- 40 min audio
- Zoetwaterfossielen
Bij Laem Pho, aan de Andamanzee, lijken de grijze platen op een betonnen bestrating. In werkelijkheid zijn het een massa slakken van gemiddeld zo'n 2 cm, door calciet aan elkaar gecementeerd, resten van een zoetwatermeer of -moeras dat plotseling droogviel. De vindplaats is bekend sinds 1964, toen Phumwan Komonlarachun dikke lagen fossiele schelpen aantrof.
De populaire naam spreekt van 75 miljoen jaar, een getal van vóór de wetenschappelijke datering dat in de volksmond en op de borden voortleeft. Onderzoek naar het stuifmeel en de sporen die in het gesteente zijn ingesloten, plaatst de vindplaats tussen zo'n 40 en 20 miljoen jaar geleden, in het Tertiair. Rond dat verschil, de tsunami van 2004 en de moessongolven is de route opgebouwd.
Hoogtepunten
- Platen van Laem Pho 2 — een natuurlijke bestrating van fossiele slakken
- Een gecorrigeerde leeftijd — van de 75 miljoen jaar uit de naam naar zo'n 40–20 miljoen
- Platform dat naar zee afhelt, gebroken door de tsunami van 2004
- Rotsen aan de oever waar de spiralen scherp te lezen zijn
- Drie sectoren en meer dan 2 km beschermde kust
Wat te zien bij de fossiele schelpenbegraafplaats van Krabi, plaatselijk bekend als Su San Hoi: een rotsterras bij Laem Pho, binnen het nationaal park Hat Noppharat Thara–Mu Ko Phi Phi, opgericht in 1983 en zo’n 388 km² groot. Op het eerste gezicht lijkt de grond in lagen gestort beton; van dichtbij is het gesteente een opeenhoping van fossiele zoetwaterslakken. De geschiedenis van deze vindplaats combineert een vondst uit 1964, een leeftijdsgetal dat de wetenschap niet doorstond, een meer dat verdween en een zee die het platform nu stukje bij beetje meeneemt. De volledige ervaring beleef je het best door de plek met de audiogids te verkennen. De kust eromheen deelt kalksteen en zee met het Nopparat Thara-strand en het Ao Nang-strand, en op zo’n 7 km ligt Khao Khanab Nam, een andere plek waar het gesteente het spoor van een andere zee bewaart.
Een bord van 75 miljoen jaar dat niet klopt
Bord van de Shell Cemetery 75 million years
Samenvatting van deze stop
Tegenover het bezoekerscentrum houden het bord en het loket van de ‘Shell Cemetery 75 million years’ het getal in stand dat de plek haar naam geeft. Het is de oorspronkelijke benaming, van vóór de wetenschappelijke datering, en ze leeft voort in de volksmond en op de borden, hoewel inmiddels bekend is dat ze te hoog is.
De vindplaats werd in 1964 (boeddhistisch jaar 2507) ontdekt door Phumwan Komonlarachun, die dikke lagen fossiele zoetwaterslakken aantrof. Later plaatste onderzoek naar het stuifmeel en de sporen van oude planten die in het gesteente zijn ingesloten het geheel tussen zo’n 40 en 20 miljoen jaar geleden, in het Tertiair. Sommige bronnen spreken van meer dan 70 miljoen jaar en andere ronden af op zo’n 40, zodat de leeftijd een kwestie is waarover de cijfers niet overeenkomen.
Deze eerste halte dient om het bord te vergelijken met de huidige datering: een jongere leeftijd dan die uit de naam, maar even duizelingwekkend. De volledige uitleg wordt bewaard voor de vertelling ter plekke.
Slakken uit een meer dat droogviel
Su San Hoi Shell Cemetery
Samenvatting van deze stop
Op de platen van Laem Pho 2, bereikbaar via een vlakke loopbrug, liggen grote grijze platen als een natuurlijke bestrating op elkaar gestapeld. Op de zijkanten van elke plaat is de massa gecementeerde slakken in doorsnede te zien, even zichtbaar als aan de bovenkant.
De schelpen zijn vooral zoetwaterslakken van de families Viviparidae, Thiaridae en Turritellidae, gemiddeld zo’n 2 cm lang. Volgens de uitleg van het Departement Mineraalrijkdommen droogde een groot meer of moeras plotseling op door een klimaatverandering en stierven de slakken, die niet konden ontsnappen, massaal. Het opgeloste calciet cementeerde miljoenen schelpen tot een harde plaat van zo’n 40 cm, afgewisseld met leisteen en bruinkool, die de beweging van de aardkorst later naar de kust duwde. Andere bronnen beschrijven daarentegen een overstroming door de zee en een tektonische opheffing, en het debat over de vorming is nog open.
Een gedocumenteerde traditie brengt het gesteente bovendien dichter bij de tafel. De familie Viviparidae, die van de slakken die in Thailand hoi khom heten, leeft nog steeds: ze wordt op gewone markten in het land verkocht, in kanalen, vijvers en rijstvelden verzameld en in stoofschotels als kaeng khua hoi khom of kaeng om hoi khom bereid.
De rand die de zee langzaam afbreekt
Zeekant van het platform
Samenvatting van deze stop
Het platform strekt zich over meer dan 2 km kust uit van west naar oost. De kalksteenplaten, in lagen van 0,5 tot 1 m op elkaar gestapeld, hellen zo’n 10 graden tussen de oever en het vasteland en vormen een strand van rotsterras in plaats van zand. Sommige bronnen spreken van een fossiele laag van zo’n 40 cm en andere van platen tot een meter dik, zodat de dikte per beschrijving verschilt.
De rand die het water in steekt, is het kwetsbaarste deel. Na de tsunami van december 2004 ontstonden meer scheuren en braken fossiele platen van 5 m breed af en vielen in zee. De breuken en holtes die overbleven, zijn nog steeds zichtbaar aan de gebroken randen van het terras.
De moessongolven graven bovendien tunnels onder het platform. De boswachters, met Komate Plodkhao aan het hoofd van de beschermingseenheid, dichtten ze met rots en cementspecie en bouwden bij laag water een golfbreker, die in 2012 uiteindelijk door de golven werd beschadigd. Het meest opvallende detail van deze strijd tussen steen en zee wordt in de audiogids ter plekke verteld.
Scherpe fossielen tegenover de spot op TikTok
Rotsen aan de oever met fossielen
Samenvatting van deze stop
Rond 2022 had de stroming de contouren van de schelpen in het deel van het platform dat de zee in steekt bijna helemaal uitgewist. Op de rotsen dichter bij de kustlijn, minder geteisterd, zijn de fossielen scherp te zien en zijn de spiralen van de slakken duidelijk te lezen.
Dat verschil tussen gladde steen en leesbare steen voedde een opmerkelijke episode in december 2022. Volgens de gedocumenteerde overlevering filmden twee jongeren die zeiden uit de naburige provincie Phang Nga te komen hun bezoek en plaatsten ze een spottende video op TikTok: de platen leken laag na laag gestort cement en het geld voor de toegang was volgens hen beter besteed aan brood. De reactie in Thailand was er een van wijdverbreide kritiek, met verwijten dat ze zich niet hadden geïnformeerd en het toeristische imago van de provincie schaadden, en er werd zelfs gesproken over mogelijke aangiftes. Op 15 december 2022 reageerde het Departement Mineraalrijkdommen met een openbare toelichting over de vindplaats.
De afsluiting van de route verbreedt de blik. De schelpenbegraafplaats heeft drie sectoren: Laem Pho 1 ten westen van het bezoekerscentrum, Laem Pho 2 naast het centrum (die van de ‘75 miljoen jaar’) en Laem Pho 3, 1 km naar het oosten, dat bij laag water via het strand te bereiken is. Sinds 18 augustus 2017 staat de vindplaats ingeschreven als beschermde fossielenlocatie op grond van de Fossielenbeschermingswet van 2008, via drie officiële aankondigingen.
