Audiogids Heilig Apenbos (Mandala Suci Wenara Wana)

Aan de zuidrand van Ubud bewaart het dorp Padangtegal een bos dat sinds de veertiende eeuw als heilig geldt: het Heilige Apenbos, officieel Mandala Suci Wenara Wana genoemd. Het zijn zo’n 12,5 hectare schaduw waar onderzoekers die met de Universiteit van Udayana werken 115 boomsoorten hebben vastgesteld, en waar meer dan duizend Balinese langstaartmakaken leven: de telling van 2023 kwam uit op ongeveer 1.260.

De geschiedenis van het Heilige Apenbos begint omstreeks 1350, toen de drie tempels werden gebouwd die het bos nog altijd ordenen: de hoofdtempel van de doden in het zuidwesten, een badtempel bij een heilige bron in het noordwesten en de crematietempel in het noordoosten. Wat er te zien is in het Heilige Apenbos laat zich samenvatten in een route die van de ingang, onder de eerste vijgenbomen, naar het dorpskerkhof loopt, langs het ravijn met het gewijde water. Het idee dat alles doordringt is eenvoudig en krachtig: dit is geen dierentuin maar de heilige grond van een dorp, waar apen, goden en voorouders elkaar in evenwicht houden. De volledige ervaring ontvouwt zich bij het lopen met de audiogids, halte na halte.

Het heilige woud ligt ten zuiden van het Paleis van Ubud en Kunstmarkt, als men door het centrum van Ubud afdaalt, en vormt samen met de lotustempel van Pura Taman Saraswati één wandeling langs de tempels van het dorp. Op zo’n 3,1 km ligt bovendien Goa Gajah.

Onder de banyanvijgen: een bos dat van een dorp is

Ingang van het woud

Samenvatting van deze stop

Net voorbij de hoofdingang sluit het bos zich boven de paden. De grote vijgenbomen laten luchtwortels tot op de grond hangen die levende zuilen vormen, en op sommige stammen en beelden verschijnt de zwart-wit geruite doek poleng, die ze als heilig aanwijst. Onder dat gewelf groeien 115 boomsoorten die zijn vastgesteld door onderzoekers verbonden aan de Universiteit van Udayana.

Het eerste dat deze plek definieert, is haar eigenaar. Het bos is van het dorp Padangtegal: de bewoners maken deel uit van de raad die het bestuurt en het terrein wordt beheerd door het bestuur van Mandala Suci Wenara Wana. De huisregels zijn duidelijk: bezoekers wordt gevraagd de apen niet aan te raken of te voeren, ze niet in de ogen te kijken en losse voorwerpen goed op te bergen, want het zijn wilde dieren, geen huisdieren.

De makaken zijn er meer dan duizend, ongeveer 1.260 bij de telling van 2023, en hun aanwezigheid hier heeft een betekenis die verder reikt dan de fauna. Waarom die samenleving zo is ontstaan, onthult de vertelling ter plekke, tussen de wortels.

Luister naar deze stop in de app

De grote tempel van de doden, gericht op de zee

Pura Dalem Agung

Samenvatting van deze stop

In het zuidwesten van het bos verrijst Pura Dalem Agung Padangtegal, de hoofdtempel, gebouwd omstreeks 1350. Zijn poort van gebeiteld steen, met bewakersfiguren, blijft gesloten voor wie niet komt bidden, zodat het bezoek plaatsvindt vanaf het plein dat zich ervoor uitstrekt.

Een pura dalem is een van de drie dorpstempels van het Balinese hindoeïsme, de zogeheten kahyangan tiga. Hij is op de zee gericht en gewijd aan Shiva en Durga, de krachten van de ontbinding: het is letterlijk de tempel van de doden, het hart van een bos dat sinds de veertiende eeuw als heilig geldt.

Hier krijgt het beginsel betekenis waarmee het hele heiligdom wordt beheerd, de Balinees-hindoeïstische Tri Hita Karana: de drie oorzaken van welzijn, namelijk de harmonie tussen mens en God, tussen mensen onderling en tussen mens en natuur.

Luister naar deze stop in de app

De heilige bron in het ravijn

Pura Beji

Samenvatting van deze stop

In het noordwesten zakt het terrein weg in een diep ravijn, met een beek en stenen trappen die afdalen naar Pura Beji, de badtempel die omstreeks 1350 werd gebouwd bij een heilige bron. Het is de plek van het water en de reiniging, in contrast met de plechtige schaduw van de tempel van de doden.

De bodem van het ravijn is ook een goede plek om de bewoners van het bos te leren kennen. De soort is Macaca fascicularis, de langstaartmakaak of krabbenetende makaak, waarvan de staart even lang is als kop en lijf samen. Ze leven in matrilineaire groepen, meestal van vijfendertig tot vijftig dieren, en in dit bos zijn ze verdeeld over vijf groepen, elk met een eigen territorium. Het personeel geeft ze driemaal per dag zoete aardappelen.

Wat een chaotisch heen en weer van apen lijkt, is in werkelijkheid een samenleving met eigen regels, en de audiogids ontrafelt ze ter plekke.

Luister naar deze stop in de app

Vuur, as en de crematie van elke vijf jaar

Crematietempel

Samenvatting van deze stop

Aan de oostkant van het bos, naast het dorpskerkhof, staat Pura Prajapati, de crematietempel, eveneens uit omstreeks 1350. Daar vindt eens in de vijf jaar een collectieve crematieceremonie plaats, en zo sluit de route haar cirkel: van de tempel van de doden naar het reinigende water en ten slotte naar het vuur.

Naast de tempel van de doden staan de stenen beelden van Rangda, de weduwheks met slagtanden en hangende borsten. Volgens de Balinese overlevering is Rangda de grote schurk van het drama van het eiland, degene die het opneemt tegen de Barong, een wezen met het uiterlijk van een leeuw, en de beelden tonen haar terwijl ze kinderen verslindt: een heks die de poort van de doden bewaakt.

Kerkhof, crematie, stenen demonen en apen als bewakers passen in hetzelfde evenwicht van de Tri Hita Karana. Hoe dat evenwicht standhoudt, en welke plaats elk onderdeel van het bos daarin inneemt, onthult de vertelling bij deze laatste halte.

Luister naar deze stop in de app