Audiogids Chaotianmen

Chongqing eindigt op een punt van rots. Aan het uiteinde van het schiereiland Yuzhong, waar de groene Jialing in de bruine Yangtze uitmondt, houdt de stad op een helling te zijn en wordt ze water: dat is Chaotianmen (朝天门), de oude hoofdpoort van de stadsmuur en de grote kade aan de rivier. Hier kwamen eeuwenlang de keizerlijke edicten aan; daarna de douaniers en de stoomschepen; in de oorlog de vluchtelingen, en vandaag de cruiseschepen van de Drie Kloven, onder de gebogen torens van Raffles City.

De geschiedenis van Chaotianmen is een opeenvolging van sloopwerk. De poort die commandant Dai Ding in 1373 optrok bij de herbouw van de Ming-muur werd in 1927 gesloopt; het plein van 1998 kreeg de zijne, boven 128 treden, en ook die werd in 2021 gedemonteerd. Daartussen brandde de wijk van houten huizen af in de grote brand van 1949, en op haar hellingen werkten tientallen jaren de bangbang, de dragers die vrachten aan een bamboestok omhoogdragen: in dit gebied waren er meer dan tienduizend, en in 2021 bleven er nog een paar honderd over. Aan deze oevers, tussen Chaotianmen en Chuqimen, plaatst de volkstraditie de geboorte van de huoguo, de pittige hotpot van Chongqing, al blijft die oorsprong omstreden en hanteert de stad minstens vijf rivaliserende versies.

Om wat te zien in Chaotianmen te weten en zijn architectuur te lezen, van de afwezige poort tot de glazen zeilen van Moshe Safdie, loopt de audiogids het plein af in vier haltes en volgt één idee: hier heeft elk tijdperk het vorige uitgewist om beter te ontvangen wat over de rivier kwam.

Stroomopwaarts langs de oever van de Jialing verschijnt de verlichte gevel van Hongyadong, en landinwaarts, tussen wolkenkrabbers, bewaart de Luohan-tempel bijna duizend jaar boeddhisme.

De grootste poort van Chongqing, zonder één steen

Plein van Chaotianmen

Samenvatting van deze stop

In het midden van het plein resteert geen Ming-boog of barbacane, en toch is dit de plek van de grootste van de zeventien poorten van Chongqing. In 1373, het zesde Hongwu-jaar van de Ming, herbouwde commandant Dai Ding de muur met negen open en acht gesloten poorten, ingericht naar het beeld van de negen paleizen en de acht trigrammen, en Chaotianmen stond bovenaan de lijst van de open. Het had een barbacane met zijn naam erin gegraveerd en boven de hoofdpoort vier tekens: ‘Gu Yu Xiongguan’, de ‘geduchte pas van het oude Yu’. Zijn exacte oorsprong is omstreden: een persverslag uit 2018 dateerde hem zelfs in 314 v.Chr., terwijl de geschiedenis van de muur hem dateert in het werk van Dai Ding, met een mogelijk voorganger in de Canglong-poort uit de Shu-Han-tijd.

Het volkse rijmpje van de zeventien poorten vatte haar samen in twee formules, ‘grote kade’ en ‘de ambtenaren ontvangen en de keizerlijke edicten in ontvangst nemen’. In 1927, het jaar waarin Chongqing zich als gemeente constitueerde met Pan Wenhua als eerste burgemeester, werd de poort gesloopt om doorgang te maken tussen de stad binnen de muren en de buitenwereld, en op haar plek werden later de kades van Chaotianmen en Jialing gebouwd.

Het plein van 1998 bouwde een nieuwe doorgang met de naam in grote rode tekens boven een trap van 128 treden; op 30 mei 2021 begon de sloop ervan, binnen het plan van de ‘Twee Rivieren en Vier Oevers’, met de bedoeling hem te vervangen door een poort met een oudere uitstraling. Bij deze halte is de afwezigheid het monument, en de vertelling ter plekke legt uit wat alles wat ontbreekt over de stad vertelt.

Luister naar deze stop in de app

Twee rivieren in twee kleuren op de boeg

Uitkijkpunt op de samenvloeiing

Samenvatting van deze stop

Aan de reling van de punt, met de Jialing links en de Yangtze rechts, verschijnt wat de plek beroemd maakt: het groene water van de Jialing stroomt in de bruingele stroom van de Yangtze en de twee kleuren lopen een stuk naast elkaar zonder te mengen. De lijn is bij laag water duidelijk en vervaagt bij hoogwater. Over ditzelfde water kwamen in de tijd van de Zuidelijke Song de keizerlijke gezanten met de edicten van de troon, en daar zou de naam Chaotianmen, ‘poort om de Hemel te huldigen’, vandaan komen; een andere verklaring schrijft hem toe aan het feit dat de Ming-poort naar de hoofdstad Nanjing keek. Vanaf de rivier zag de Qing-dichter Wang Shizhen haar, ver aan de horizon, met de kantelen kronkelend langs de bergkam.

Onder de samenvloeiing schuilt bovendien een van de merkwaardigste tradities van Chongqing. Op een plaat van de rotsuitloper waar de twee rivieren samenkomen zou de Lingshi liggen, de ‘geeststeen’, ook ‘stèle van het overvloedsjaar’ genoemd, die volgens de overlevering alleen boven kwam in winters met extreem laag water: nauwelijks een tiental keer sinds het Jianwu-tijdperk van de Oostelijke Han (25-56 n.Chr.). Aan de Boven-Yangtze geloofde men dat als hij aan het licht kwam, het volgende jaar op tijd regen en een goede oogst bracht, en elke verschijning liet een nieuwe inscriptie na, tot er elf waren, bijna allemaal van prefecten van Yuzhou.

Hij geldt als het oudste hydrologische opschrift van China, maar niemand weet wanneer hij voor het laatst werd gezien: sommigen zeggen in 1754, anderen in 1937. Wat er in 2003 gebeurde, toen een team archeologen uit Chongqing hem ging zoeken, vertelt de audiogids bij de reling.

Luister naar deze stop in de app

Trappen van vluchtelingen en van vuur

Trappen van Chaotianmen naar de rivier

Samenvatting van deze stop

Vanaf het plein dalen stenen trappen naar de pontons af. Ze erven de functie van de oude natuurlijke trappen die van de rivier omhoogliepen, maar daarvan bleef alleen een stuk aan de kant van de Jialing bewaard: die aan de kant van de Yangtze verdwenen toen, nadat Chongqing in 1997 een rechtstreeks aan de centrale regering ondergeschikte gemeente was geworden, het plein werd aangelegd. Hier verdient de stad zich treden voor trede.

Via deze kade kwam de menselijke vloedgolf van de oorlog tegen Japan binnen. In die veertien jaar (1931-1945) bracht de rederij Minsheng 2,705 miljoen soldaten uit Sichuan weg, en de meeste vluchtelingen die Chongqing deden groeien van zo’n 300.000 tot meer dan 1,2 miljoen inwoners gingen in Chaotianmen aan land.

Vier jaar later kwam het vuur. Op 2 september 1949 brak een brand uit in de arme wijk van lage houten huizen en krotten die zich aan weerszijden van de muur uitstrekte; hij rukte vanaf 16.00 uur straat na straat op en doofde pas om 10.00 uur de volgende dag. De aangehaalde balansen spreken van zo’n 42.000 getroffenen en zo’n 2.000 doden, al lopen de tellingen van 1.700 tot 2.568, en de oorsprong van het vuur werd nooit opgehelderd: de nationalistische regering arresteerde verdachten van communisme en executeerde er uiteindelijk een als brandstichter. Bijna drie maanden later trokken de communisten Chongqing binnen. Hoeveel gezinnen zich redden, volgens de herinneringen die een buurtbewoner optekende, is een van de scènes die de vertelling voor deze trappen bewaart.

Luister naar deze stop in de app

Van het stoomschip van zeven ton tot de cruiseschepen

Cruisepontons

Samenvatting van deze stop

Aan de voet van het plein drijven de aken en leggen de schepen aan: de kade van Chaotianmen verzorgt nog steeds passagiersschepen, draagvleugelboten en cruiseschepen naar Fuling, Wanzhou en Yichang, en is een van de vertrekpunten van de reis door de Drie Kloven. Die route heeft een voorloper. Bij het ochtendgloren van 9 maart 1898 meerde de ‘Lichuan’ aan deze kade aan, een stoomschip van zeven ton onder bevel van de 58-jarige Brit Archibald Little, dat op 15 februari uit Yichang was vertrokken: het was het eerste dat een stoomschip door de Kloven naar Chongqing bracht, een stad waarvan de douane in 1891 was geopend aan de Shuncheng-straat van Chaotianmen.

Achter het plein verheft zich de laatste versie van de boeg. Moshe Safdie ontwierp Raffles City door het schiereiland Yuzhong te vergelijken met een groot schip dat tussen de rivieren vaart, met Chaotianmen als boeg: vandaar de leus ‘Chaotian hijst de zeilen’ en zijn acht gebogen torens gericht op het water, vier ervan bekroond en verbonden door The Crystal, een horizontale glazen loopbrug van 300 meter. Het complex verving de passagiersterminal van de haven en het Drie Kloven-hotel, die op 30 augustus 2012 werden opgeblazen, en opende op 6 september 2019. Het overtuigt niet iedereen: een deel van de buurtbewoners en deskundigen verwijt het de horizon te breken en het historische karakter van de plek te verpletteren, en in 2018 stuurden zo’n 200 erfgoedvrijwilligers een open brief aan de gemeentelijke regering; ontwikkelaar en autoriteiten verdedigen zijn inspiratie op de rivierscheepvaart.

Onder die torens kwam in juni 2015, tijdens de werken, het eerste bekende stuk muur van de Zuidelijke Song tevoorschijn, naast Ming-metselwerk. Het meest aangehaalde cijfer is 140 meter, al spreken andere tellingen van zo’n 160, waarvan er maar 52 bewaard zouden zijn. De audiogids sluit de route op dit punt af en verbindt het stoomschip van 1898, de begraven muur en de glazen zeilen tot één verhaal.

Luister naar deze stop in de app