Audiogids Ho Chi Minh-mausoleum (Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh)

In Hanoi, aan het eind van een esplanade met geruit gazon, bewaart een blok grijs graniet met bovenaan het opschrift ‘CHỦ TỊCH HỒ-CHÍ-MINH’ het gebalsemde lichaam van de grondlegger van het moderne Vietnam. Het is het Ho Chi Minh-mausoleum, officieel Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh, en voor de Vietnamezen gewoon Lăng Bác, het mausoleum van Oom. Ervoor opent zich het Ba Dinh-plein, waar Ho Chi Minh op 2 september 1945 de Onafhankelijkheidsverklaring voorlas waarmee de Democratische Republiek Vietnam werd gesticht, en dat sindsdien het grote ceremoniële toneel van het land is gebleven.

De geschiedenis van het Ho Chi Minh-mausoleum en het Ba Dinh-plein laat zich in lagen lezen: de heuvel Núi Khán, in 1894 door de Fransen geëffend om de Puginier-tuin aan te leggen; de naamswijziging van 1945 ter herinnering aan een anti-Franse opstand; het houten podium dat in 48 uur werd opgetrokken voor de proclamatie; de dood van Ho Chi Minh in 1969 en het besluit zijn lichaam te bewaren, tegen de wens van zijn testament in; en de bouw van 1973 tot 1975 die het mausoleum precies plaatste waar dat podium had gestaan. Volgens het verhaal dat tot ons is gekomen werd het lichaam tijdens de bouw ver van de stad bewaard, in een ‘glazen huis’ en een ondergrondse schuilkelder op de basis van Đá Chông, in de bergen van Ba Vì: een plek die Ho Chi Minh zelf in mei 1957 had gekozen vanwege het landschap van berg en water.

De architectuur van het Ho Chi Minh-mausoleum was ook een nationale raadpleging. Tussen mei en augustus 1970 kwamen 200 ontwerpvoorstellen binnen; 24 werden getoond in Hanoi, Hai Phong, Thai Nguyen, Son La en Nghe An aan 745.487 bezoekers, die 34.022 meningen achterlieten. Het uiteindelijke gebouw, naar Sovjetvoorbeeld, werd bedacht om bombardementen en aardbevingen van kracht 7 te doorstaan, met bescherming tegen overstromingen bij dijkbreuken en een speciale kamer om het lichaam ter plaatse te bewaren in geval van oorlog. Zoveel geheimzinnigheid omringde de conserveringstechniek dat Peking volgens Li Zhisui, de lijfarts van Mao Zedong, in 1976 twee mensen naar Hanoi stuurde om die te leren en Vietnam hen het lichaam niet liet zien; die gebeurtenis berust op die getuigenis en blijft omstreden.

Wat te zien is bij het Ho Chi Minh-mausoleum en het Ba Dinh-plein is gerangschikt in vier haltes, van het gazonraster tot het hek van het Presidentieel Paleis, en het geheel krijgt zijn volle betekenis wanneer het met de audiogids wordt verkend.

Op zo’n vijfhonderd meter bewaart de Keizerlijke Citadel van Thang Long de bunker waaruit de oorlog werd geleid; veel leiders van de onafhankelijkheid hadden eerder in de cellen van de Hoa Lo-gevangenis gezeten, en iets meer dan een kilometer naar het noorden kijkt de Tran Quoc-pagode uit over het Westmeer.

Een geëffende heuvel en een podium van 48 uur

Ba Dinh-plein

Samenvatting van deze stop

Aan de oostkant van het Ba Dinh-plein toont de esplanade zich als een geometrische leegte: gazonvakken gescheiden door paden van 1,4 meter en doorsneden door de parade-avenue. Zelfs hun aantal staat niet vast. Sommige bronnen spreken van 240 en andere van 210; de Vietnamese versie legt uit dat het er 240 waren tot een dwarsrij werd opgeheven om de nieuwe Nationale Vergadering te bouwen, waarna er 7 bij 30 overbleven.

Onder die meetkunde lag een ander landschap. In 1894 sloopten de Fransen de citadel van Hanoi, effenden de heuvel Núi Khán en legden op die plek een tuin aan die Vườn hoa Puginier werd gedoopt. In 1945 doopte burgemeester Trần Văn Lai hem om tot Ba Đình-tuin, ter herinnering aan de anti-Franse opstand van Ba Đình, in Thanh Hóa, die Đinh Công Tráng in 1886 en 1887 leidde: het park van de kolonisten kreeg de naam van een opstand tegen hen.

Het beslissende moment werd in twee dagen voorbereid. Tussen 30 augustus en 1 september 1945 bouwden de schilder Lê Văn Đệ en de architect Ngô Huy Quỳnh met hout, spijkers en doek het podium waarvan Ho Chi Minh op 2 september de Onafhankelijkheidsverklaring voorlas. Wat er van dat vluchtige toneel werd en waarom het het plein nog steeds markeert, wordt onthuld wie de vertelling ter plekke beluistert.

Luister naar deze stop in de app

Sovjetgraniet en zand van het Mường-volk

Ho Chi Minh-mausoleum

Samenvatting van deze stop

Voor de gevel verschijnt het blok grijs graniet, met zijn vierkante zuilengalerij, het getrapte dak en bovenaan het opschrift in donkerrode steen uit Cao Bằng. Voor de ingang, die op het oosten ligt, wisselen twee soldaten van de erewacht elk uur van dienst. De locatie is geen toeval: het houten podium van de proclamatie werd nog op de middag van 2 september 1945 gedemonteerd, en het mausoleum werd later op zijn oude plaats gebouwd. De bouw, van de Sovjetarchitect Garol Isakovich en met het Lenin-mausoleum als voorbeeld, begon op 2 september 1973 en het werd op 29 augustus 1975 ingewijd.

De materialen brengen het hele land samen: zand uit de beken van Kim Bôi, in Hòa Bình, aangevoerd door het Mường-volk; 16 soorten kostbaar hout uit het Trường Sơn-gebergte; en 20.000 platen gepolijst graniet en marmer uit de USSR. Voor en achter groeien 79 cycaspalmen, een voor elk levensjaar van Ho Chi Minh, en aan de noord- en zuidzijde twee rijen bamboe, het symbool van Vietnam.

Hier begint ook een levend ritueel. De Vietnamezen gaan niet ‘naar het mausoleum’, ze gaan naar Lăng Bác, om Oom te zien. Het bezoek is gratis en streng: geen te korte of onthullende kleding, geen camera’s, geen telefoons die filmen of fotograferen, geen eten of drinken; mobiele telefoons staan uit en de rij schuift in stilte voort. Elk jaar sluit het gebouw enkele weken voor onderhoud: in 2023 was het bezoek aan het lichaam opgeschort van 12 juni tot 14 augustus.

Luister naar deze stop in de app

Een kakipak tegenover de Sovjetmachinerie

Kamer van de glazen urn

Samenvatting van deze stop

De centrale kamer ligt in halfduister en is bekleed met marmer uit Ha Tay. Op een bronzen ligbed met lotusmotieven, in een glazen urn die tijdens de bezoektijden door vier soldaten wordt bewaakt, ligt Ho Chi Minh in een verbleekt kakipak en rubber sandalen. Boven hem hangen twee vlaggen, samengesteld uit 4.000 stukken steen uit Thanh Hóa.

Het tafereel bevat een tegenstrijdigheid. Zijn testament vroeg om crematie en verspreiding van zijn as over de drie regio’s van het land; na zijn dood in 1969 besloot het Politbureau van het III Centraal Comité het lichaam blijvend te bewaren, een besluit dat botst met die laatste schriftelijke wens. De balseming gebeurde in het Militair Ziekenhuis 108 in Hanoi met de Sovjetacademicus Joeri Lopoechin en deskundigen van het Instituut van het Lenin-mausoleum, en tussen 1969 en 2014 reisden 82 Sovjet- en later Russische specialisten naar Vietnam om het te conserveren.

Er was een moment waarop het lichaam op het punt stond het land te verlaten. Volgens een gedocumenteerde overlevering stond de Sovjetdelegatie die in september 1969 voor de begrafenis was gekomen, met Aleksej Kosygin aan het hoofd, erop het naar de USSR mee te nemen, en weigerde Lê Duẩn dat uit naam van de Vietnamese gewoonte. Hoe die weigering in de vroege ochtend tot stand kwam, en hoe Ho Chi Minh zelf had gereageerd toen het idee jaren eerder aan hem werd voorgelegd, is het deel van het verhaal dat de audiogids voor deze zaal bewaart.

Luister naar deze stop in de app

Een dagelijkse vlag en een verborgen datum

Presidentieel paleis (Phủ Chủ tịch)

Samenvatting van deze stop

Voor het hek van het Presidentieel Paleis toont het plein zich als staatstoneel. Ten noorden en zuiden van het mausoleum strekken zich twee tribunes van 65 meter uit, van waaruit de leiders de parades voorzitten, en rondom zijn het Presidentieel Paleis, de Nationale Vergadering en het Ministerie van Buitenlandse Zaken te herkennen; aan het eind van de as de Bắc Sơn-straat en het monument voor de martelaren.

In het midden geeft de vlaggenmast van 30 meter de dagelijkse pols aan: de vlag wordt gehesen om 6:00 van 1 april tot 31 oktober, of om 6:30 van 1 november tot 31 maart, en gestreken om 21:00. Het plein was het toneel van de begrafenis van Ho Chi Minh op 9 september 1969, de parade voor de hereniging op 2 september 1975 en de grote parade voor de 80e verjaardag van de onafhankelijkheid op 2 september 2025.

De afsluiting draagt een ongemakkelijke datum. Naar de begrafenis kwamen zo’n 250.000 mensen en 5.000 officiële gasten, maar de sterfdag die toen werd aangekondigd was niet de echte. Waarom de Staat besloot die te veranderen, en hoe lang hij het geheim bewaarde, is de laatste wending die de vertelling aan het hek onthult.

Luister naar deze stop in de app