Historische wijk
Audiogids Oude Kwartier van Hanoi (Phố cổ Hà Nội)
De ‘36 straten’ van Hanoi vormen een kaart van ambachten van bijna duizend jaar: elke straat draagt nog de naam van de waar die er werd verhandeld, van het zilver van Hàng Bạc tot het offerpapier van Hàng Mã. Tussen scooters en etalages staat nog de laatste poort van de oude stadsmuur, en in een wijktempel een wit paard waaraan de legende de aanleg van de stad toeschrijft.
- 90 min audio
- Straten vernoemd naar ambachten
Het Oude Kwartier van Hanoi ontstond tussen de elfde en veertiende eeuw, onder de dynastieën Lý en Trần, tussen de keizerlijke citadel van Thăng Long en de oever van de Rode Rivier. De ambachtslieden uit de ambachtsdorpen groepeerden zich per gilde om aan kooplieden te verkopen, en daarom heten de meeste straten ‘Hàng’, waar, gevolgd door het product: Hàng Tre, die van het bamboe; Hàng Đồng, die van het koper. De smalle buisvormige huizen met de winkel aan de gevel werden vooral in de achttiende en negentiende eeuw gebouwd.
De ‘36 straten’ zijn nooit 36 geweest. De uitdrukking is een traditionele formule, geen telling: het officiële Oude Kwartier, in 1995 afgebakend door het Ministerie van Bouwzaken, beslaat zo'n 100 hectare en 76 straten. En onder de drukte van winkels schuilen gebeurtenissen die groter zijn dan de wijk zelf, zoals de eetkamer in Hàng Ngang waar in 1945 de ontwerptekst van de Onafhankelijkheidsverklaring van Vietnam werd geschreven.
Hoogtepunten
- Ô Quan Chưởng-poort — De laatste poort van de stadsmuur uit 1749, in 1906 gered van de sloop
- Đồng Xuân-markt — Vijf hallen van 52 meter, in 1890 door de Fransen gebouwd boven een gedempte rivier
- Hàng Mã — Van papieren goud voor de doden tot de lampions van het Midherfstfeest
- Bạch Mã-tempel — Het witte paard dat volgens de legende de muur van Thăng Long uitstippelde
- Hàng Bạc en đình Kim Ngân — De zilverstraat en het gildehuis van haar zilversmeden, vijf eeuwen oud
In Hanoi is het Oude Kwartier (Phố cổ Hà Nội), bekend als de ‘36 straten’ (36 phố phường), de oude koopmanswijk die ten oosten van de keizerlijke citadel van Thăng Long groeide, tot aan de oever van de Rode Rivier. De wortels reiken terug tot de dynastieën Lý en Trần, tussen de elfde en veertiende eeuw, en aan het begin van de Lê-dynastie noemde de geleerde Nguyễn Trãi in zijn Dư địa chí al verschillende van de ambachtsgilden. Die orde staat nog op de straatnaamborden: bijna alle straten beginnen met ‘Hàng’, waar, gevolgd door wat er werd verkocht. Het getal 36 is echter een formule en geen telling: het officiële Oude Kwartier, op 30 maart 1995 afgebakend door het Ministerie van Bouwzaken, beslaat zo’n 100 hectare en 76 straten.
De geschiedenis van het Oude Kwartier van Hanoi past niet in zijn etalages. In maart 1907 openden Phan Chu Trinh, Lương Văn Can, Phan Bội Châu en Tăng Bạt Hổ op de bovenverdieping van nummer 4 in Hàng Đào, de zijdestraat, een gratis school, de Đông Kinh Nghĩa Thục, waar geschiedenis en aardrijkskunde van het land, wiskunde, klassiek Chinees, Frans en het quốc ngữ-alfabet werden onderwezen, met ook een klas voor meisjes; in november van dat jaar dwongen de Fransen haar te sluiten. Vlakbij, op nummer 48 in Hàng Ngang, ontving het huis van de familie van de ondernemer Trịnh Văn Bô in augustus 1945 Hồ Chí Minh: aan een tafeltje met groen leren blad in hun eetkamer werd het ontwerp geschreven van de Onafhankelijkheidsverklaring die hij op 2 september in Ba Đình zou voorlezen. Diezelfde straat was in de negentiende eeuw die van de Kantonese kooplieden, en men zegt dat haar naam, Hàng Ngang, herinnert aan de dwarsliggende poorten die haar ‘s nachts afsloten, al is de oorsprong omstreden.
De architectuur van het Oude Kwartier van Hanoi is die van het buishuis (nhà ống): smalle gevels, een hellend pannendak en de winkel open naar de straat, gebouwd in de achttiende en negentiende eeuw, toen bijna de hele wijk met stro was gedekt, op de rijke huizen en die van de Chinese kooplieden na. Het huis op Mã Mây 87, een negentiende-eeuws koopmanshuis dat voor het publiek is opengesteld, bewaart zijn reeks vertrekken en binnenplaatsen en zijn donkere houtsnijwerk. Veel andere zijn sinds het einde van de twintigste eeuw verdwenen, en het geel schilderen van gevels voor het Millennium van 2010 kreeg kritiek vanwege de slordige uitvoering. Wat te zien is in het Oude Kwartier van Hanoi is gerangschikt in vijf haltes, van de laatste poort van de stadsmuur tot de zilverstraat, langs de Đồng Xuân-markt, de lampions van Hàng Mã en de tempel van het Witte Paard, en krijgt zijn volle betekenis wanneer de wijk met de audiogids wordt verkend.
In het zuiden mondt de wijk uit op het Hoan Kiem-meer, en naar het westen, op iets meer dan een kilometer, bewaart de Keizerlijke Citadel van Thang Long het machtscomplex waarnaast de wijk groeide.
Een poort uit 1749 die ternauwernood werd gered
Ô Quan Chưởng
Samenvatting van deze stop
Aan de kant van de Rode Rivier verrijst Ô Quan Chưởng, een poort van twee verdiepingen in vọng lâu-stijl: beneden drie gewelfde doorgangen, de middelste ongeveer drie meter hoog en breed, met haar grote houten deur; boven een paviljoen met vier dakvlakken en een balustrade. Ze werd in 1749 gebouwd onder de naam Đông Hà Môn in Chinese karakters, naar de oude wijk Đông Hà, binnen de aarden muur van 16 kilometer die heer Trịnh Doanh dat jaar herbouwde om de hoofdstad aan de kant van de Rode Rivier te beschermen. Hoeveel poorten die muur had, is een kwestie van discussie: de geografische teksten uit de Minh Mạng-tijd spreken van 21 en André Masson telde er op basis van archieven 16.
Haar huidige naam herinnert aan een man. De Chưởng Cơ, een lagere Nguyễn-officier uit Bắc Ninh, bood met een honderdtal soldaten weerstand aan de eerste Franse aanval op de citadel van Hanoi in 1873, die juist door deze poort binnenkwam. Acht jaar later liet gouverneur Hoàng Diệu een stèle graveren, nog steeds ingemetseld in de linkermuur van de middelste doorgang, die de wachters verbiedt wie passeert af te persen: de ‘Thân cấm khử tệ’, gedateerd in het 34e regeringsjaar van Tự Đức, 1881.
Toen de Fransen de stad op Europese wijze herbouwden, vielen de poorten van de muur een voor een. Ô Quan Chưởng stond in 1906 op het punt te worden gesloopt en is nu de enige die vrijwel intact bewaard is. Wie ingreep om haar te redden en wat die gedenksteen vertelt over het leven aan de rand van de stad, onthult de vertelling onder de boog.
Twee markten samengesmolten boven een verdwenen rivier
Chợ Đồng Xuân
Samenvatting van deze stop
Aan het noordelijke uiteinde van de wijk beslaat de Đồng Xuân-markt een landschap dat niet meer bestaat. In 1889, toen de laatste resten van de rivier Tô Lịch en het Thái Cực-meer werden gedempt, hieven de Fransen de twee markten op die bij de Cầu Đông-pagode en de Bạch Mã-tempel lagen en voegden ze hier samen. In 1890 begonnen ze aan een groot gebouw met vijf toegangsbogen en vijf hallen van 52 meter lang en 19 hoog, waarvan de huidige markt de erfgenaam is.
De wonden kwamen later. Toen in december 1946 de Verzetsoorlog tegen Frankrijk uitbrak, doorboorden de buurtbewoners en de strijders van het Vệ quốc quân de scheidingsmuren van huis tot huis om een straat van begin tot eind te kunnen doorlopen zonder haar te betreden, en in februari 1947 was de markt het toneel van felle gevechten. Rond 1990 was het gebouw herbouwd met drie hallen van drie verdiepingen; in de nacht van 14 juli 1994 verwoestte een brand bijna alle kramen en pas op 19 juli was hij helemaal gedoofd, de grootste marktbrand in Hanoi.
Nu verkoopt de begane grond kleding en elektronica, en het binnenste functioneert vooral als groothandelsmarkt. Wat er onder de hallen overblijft van de rivier en de markten die de koloniale stad uitwiste, wordt onthuld door de vertelling voor de gevel.
De straat die goud verkocht voor het hiernamaals
Hàng Mã
Samenvatting van deze stop
In Hàng Mã komt de naam van de straat letterlijk uit. Vroeger werden hier papieren offergaven verkocht om als offer voor de doden te worden verbrand: bankbiljetten en goud ‘voor het hiernamaals’, figuren van mandarijnen, hele huizen van papier. Nu hangen de etalages vol lampions, đèn ông sao-sterren, maskers van papier-maché en tò he-figuurtjes, en ze lopen over in de weken voor Tết Trung Thu, het Midherfstfeest, en het maannieuwjaar.
De straat is ook de beste plek om te begrijpen hoe de hele wijk werkte. De ambachtslieden uit de ambachtsdorpen rond de stad groepeerden zich per gilde om aan kooplieden te verkopen, en elke straat nam de naam van haar waar aan: ‘Hàng’ plus het product. De buishuizen, met de winkel aan de gevel en de woning erachter, mengen gevels met pannendak met nieuwe gebouwen van meerdere verdiepingen die verraden dat veel oude huizen verdwenen zijn.
Hoe een straat die aan de doden was gewijd uiteindelijk vol speelgoed voor kinderen kwam te staan, vertelt de vertelling aan de ingang van Hàng Mã.
Een wit paard aan de oorsprong van de stad
Đền Bạch Mã
Samenvatting van deze stop
In Hàng Buồm schuilt de Bạch Mã-tempel, die van het Witte Paard: drie parallelle beuken met daken als krabbenschilden, stenen stèles, een oude put achteraan en binnen een groot houten wit paard. Het is het heiligdom van Long Đỗ, de oude beschermgod van de citadel, en zijn verhaal is dat van de hele wijk, die bijna duizend jaar geleden in de schaduw van Thăng Long ontstond.
Volgens een gedocumenteerde overlevering stortten de muren die hij liet bouwen steeds weer in toen Lý Thái Tổ de hoofdstad in 1010 naar Thăng Long verplaatste. De koning liet bidden in het heiligdom van Long Đỗ, en daaruit kwam een wit paard; langs de afdrukken van zijn hoeven werd de muur uitgezet, die niet meer instortte. Long Đỗ werd benoemd tot beschermgod van de hoofdstad. De legende heeft zelfs een eeuwen oudere voorloper, met een Tang-gouverneur en bronzen talismans als hoofdrolspelers.
De tempel was ook de eerste halte van een lenteritueel, het Tiến xuân ngưu: mandarijnen en buurtbewoners brachten hier een buffelbeeld van klei naartoe, tussen vuurwerk en een enkele tik met moerbeitakken, voordat ze het naar het koninklijk paleis droegen; het ritueel is gedeeltelijk hersteld. Wat er die stormachtige nacht gebeurde met de talismans van de gouverneur, wordt onthuld wie de vertelling voor de tempel beluistert.
Zilversmeden uit het dorp en een patroon voor iedereen
Đình Kim Ngân
Samenvatting van deze stop
Hàng Bạc, ‘die van het zilver’, is een ononderbroken rij gouden en zilveren juwelierszaken. De oorsprong ligt in de vijftiende eeuw, toen onder koning Lê Thánh Tông de mandarijn Lưu Xuân Tín, minister van Personeelszaken, de goudsmeden uit het dorp Châu Khê in Hải Dương naar Thăng Long haalde om zilverstaven te gieten ten dienste van de handel van het hof. Aan het begin van de negentiende eeuw nam de Nguyễn-dynastie de koninklijke gieterij mee naar haar nieuwe hoofdstad Huế, maar de meeste goudsmeden bleven; later voegden zich zilversmeden uit Định Công en Đồng Xâm bij hen.
Ingeklemd tussen de etalages, op de nummers 42 en 44, biedt het đình Kim Ngân een plechtig halfduister tegenover de drukte van de straat. Dit gildehuis, gebouwd tussen het einde van de vijftiende en het begin van de zestiende eeuw, vereert niet Lưu Xuân Tín, stichter van het ambacht voor de mensen van Châu Khê, maar Hiên Viên, patroon van de honderd ambachten: in de straat werkten zilversmeden uit meerdere dorpen en er was een gemeenschappelijke patroon nodig. Toch komen de mensen van Châu Khê nog elk jaar naar de verjaardag van de patroon van het ambacht, en op de 1e en 15e dag van elke maanmaand komen de buurtbewoners wierook branden.
Bijna alle juwelen worden nu machinaal gemaakt, maar op nummer 83 beitelt de ambachtsman Nguyễn Chí Thành, vijfde generatie van een familie uit Định Công die in 2019 al 117 jaar in de straat woonde, het zilver nog met de hand. Welke andere levens het gildehuis had en wie er in de eredienstzaal kwam wonen, wordt onthuld door de vertelling voor zijn deur.
