Hart van Hanoi
Audiogids Hoan Kiem-meer (Hồ Hoàn Kiếm)
Een stukje van de oude Rode Rivier, opgesloten in het centrum van Hanoi, met de naam van een legende: het Meer van het Teruggegeven Zwaard, waar volgens de overlevering een gouden schildpad van koning Lê Lợi het zwaard terugeiste dat hem de overwinning had gebracht. En in een zaal van de tempel op het eilandje ligt een bijzonder echte reuzenschildpad.
- 45 min audio
- Legende van het teruggegeven zwaard
Het Hoan Kiem-meer is wat overblijft van een stuk van de oude Nhị Hà, de Rode Rivier: 115.511 m² water tussen de straten Đinh Tiên Hoàng, Hàng Khay en Lê Thái Tổ. De naam, Hoàn Kiếm of Hồ Gươm, betekent ‘meer van het teruggegeven zwaard’ en komt volgens de overlevering voort uit een gebeurtenis in 1428. Aan de oevers liggen eeuwen architectuur bij elkaar: de Ngọc Sơn-tempel en de Penseeltoren, in 1865 hersteld door de geleerde Nguyễn Văn Siêu; de Schildpadtoren, voltooid in 1886 met Franse spitsbogen en een gebogen Vietnamees dak; en de Hòa Phong-toren, het enige restant van een in 1898 gesloopte pagode.
De schildpad uit de legende had familie van vlees en bloed. Op 2 juni 1967 stierf in het meer een reuzenzachtschildpad van 200 kg en 1,9 m, en zijn lichaam is nog altijd te zien in de Ngọc Sơn-tempel. De laatste, door de inwoners van Hanoi ‘Cụ Rùa’ genoemd, de overgrootmoeder-schildpad, werd in januari 2016 dood aangetroffen, vlak voor het congres van de Communistische Partij, en velen lazen haar einde als een voorteken voor de machtswisseling.
Hoogtepunten
- Gedenkteken van Lê Thái Tổ — Bronzen standbeeld van de koning met het zwaard in de hand, aan de westoever
- Thê Húc-brug — 45 meter rood geverfd limhout naar het eilandje Ngọc Sơn
- Penseeltoren — Een stenen penseelpunt en het opschrift ‘schrijf op de blauwe hemel’
- Ngọc Sơn-tempel — Een reuzenschildpad uit het meer, van 200 kg, bewaard in de achterzaal
- Schildpadtoren — 1886, Franse spitsbogen en Vietnamees dak midden in het water
Midden in het centrum van Hanoi lijkt het Hoan Kiem-meer (Hồ Hoàn Kiếm), het Meer van het Teruggegeven Zwaard, een stille vijver omringd door bomen en verkeer. Het is veel meer dan dat: het is het restant van een stuk van de oude Nhị Hà, de Rode Rivier, dat binnen de stad opgesloten raakte, 115.511 m² water die nu worden begrensd door de straten Đinh Tiên Hoàng, Hàng Khay en Lê Thái Tổ. De Trịnh-heren splitsten het in tweeën, Tả Vọng en Hữu Vọng, en vanaf 1884 dempte het Franse protectoraat de zuidelijke helft om de stad te bebouwen. Wat overbleef is het huidige meer, en daarmee de legende die het zijn naam geeft: volgens de overlevering kwam begin 1428 een gouden schildpad uit het water omhoog om van koning Lê Lợi het zwaard terug te eisen dat de Drakenkoning hem had geleend om de Ming te verdrijven.
De geschiedenis van het Hoan Kiem-meer bestaat uit lagen. Volgens gedocumenteerde overleveringen liet heer Trịnh Giang in 1728 aan de zuidoever een ondergronds paleis graven, het Thưởng Trì cung, en bouwde hij tussen 1735 en 1739 het Khánh Thụy-paleis aan de oostoever, dat koning Lê Chiêu Thống in 1787 in brand liet steken om zich op de gevallen Trịnh te wreken; op die verwoeste grond verrees later de Ngọc Sơn-tempel. Daarna kwamen de geleerde Nguyễn Văn Siêu, die in 1865 het tempeleiland herbouwde met zijn rode brug en zijn toren in de vorm van een penseel, en de koloniale tijd, die midden in het water een hybride toren achterliet en een tijdlang een replica van het Vrijheidsbeeld.
Wie zich afvraagt wat te zien is bij het Hoan Kiem-meer, vindt een wandeling van vijf haltes: het gedenkteken van de zwaardkoning, de Penseeltoren en de stenen inktpot, de Ngọc Sơn-tempel met zijn gebalsemde reuzenschildpad, de Schildpadtoren en de Hòa Phong-toren. De architectuur rond het Hoan Kiem-meer mengt pagodes, geleerdenpoorten en Frans-Vietnamese torens, maar de rode draad is een dier: van de vier bekende reuzenschildpadden van het meer leeft er geen meer, en een van hen belandde rond 1962 of 1963, zo wordt verteld, in iemands kookpot in de Chí Linh-tuin, op een steenworp van de oever. De audiogids loopt dat alles af, oever na oever, met een gedocumenteerd verhaal dat is getoetst aan historische bronnen.
Ten noorden van de oever beginnen de ambachtsstraten van het Oude Kwartier van Hanoi, en op zo’n achthonderd meter bewaart de Hoa Lo-gevangenis de toegangspoort van de koloniale gevangenis.
De koning die zijn zwaard moest teruggeven
Gedenkteken van koning Lê Thái Tổ
Samenvatting van deze stop
Aan de westoever, onder een paviljoen met dubbel dak, stelt een bronzen standbeeld van 1,2 m koning Lê Thái Tổ voor, Lê Lợi, met het zwaard in zijn rechterhand. Het is het natuurlijke beginpunt van de wandeling, want hier wordt de oorsprong van de naam van het meer verteld. Volgens de overlevering voer de koning begin 1428 met zijn hof over het toenmalige Tả Vọng-meer, toen een gouden schildpad, Kim Quy, bovenkwam en het zwaard terugeiste dat de Drakenkoning hem had geleend om de Ming te verdrijven. Sindsdien heet het meer Hồ Gươm of Hoàn Kiếm, ‘meer van het teruggegeven zwaard’.
De legende heeft een voorgeschiedenis. Verteld wordt dat de visser Lê Thận, een vriend van Lê Lợi, het lemmet met zijn net uit het water haalde en dat na het schoonmaken van het roest de karakters ‘Thuận Thiên’, ‘Wil van de Hemel’, verschenen, naast ‘Lợi’; Thuận Thiên werd de naam van het tijdperk van zijn regering. Voor dit gedenkteken houdt het meer op een decor te zijn en wordt het het toneel van een verbond tussen een getemde rivier en een zwaard dat terugkeerde naar het water; de vertelling bewaart voor dat moment het detail dat de cirkel sluit.
Een stenen penseel dat op de hemel schrijft
Penseeltoren
Samenvatting van deze stop
De ingang van de Ngọc Sơn-tempel is opgezet als een les kalligrafie. Op een rots van 4 m, de berg Độc Tôn, verrijst de Penseeltoren (Tháp Bút), uit 1865, vijf verdiepingen hoog en bekroond met een penseelpunt van 90 cm; erop zijn drie karakters gegraveerd, ‘Tả Thanh Thiên’: ‘schrijf op de blauwe hemel’. Verderop rust boven de Đài Nghiên-poort een inktpot van groene steen in de vorm van een gespleten perzik, van 97 × 80 cm en 30 cm hoog, gedragen door drie padden en met een opschrift van 64 Chinese karakters, geschreven door Nguyễn Văn Siêu.
Het hoort allemaal bij de herstelling die deze geleerde (1799-1872) in 1865 ondernam, al plaatsen sommige bronnen haar in 1864: hij verhoogde het eilandje, omgaf het met een stenen muur, bouwde aan het water het Trấn Ba-paviljoen, ‘tegen de golven’, en legde vanaf de oostoever de Thê Húc-brug aan. Voorbij de buitenpoort tonen twee muren een draak en een tijger, symbolen van de erelijsten waarop de namen stonden van wie slaagde voor de keizerlijke examens. Ze stonden er om kandidaten nog harder te laten studeren, en de audiogids onthult wat het betekende om daar langs te lopen.
De schildpad uit de legende was echt
Ngọc Sơn-tempel
Samenvatting van deze stop
De Thê Húc-brug, ‘waar het ochtendlicht landt’, is nu 45 m lang en 2,6 m breed, met 15 overspanningen van 3 m in rood geverfd limhout. De oorspronkelijke stortte in tijdens de oorlog tegen Frankrijk en de huidige werd gebouwd door Trương Văn Đa. Aan de overkant wacht de Ngọc Sơn-tempel op het Jade-eiland, gewijd aan Văn Xương en Trần Hưng Đạo, met zijn wierookplein en zijn paviljoen aan het water.
In een achterzaal wacht het sterkste contrast van de route: het bewaarde lichaam van een zachtschildpad uit het meer, van 200 kg en 1,9 m, die op 2 juni 1967 stierf nadat de visser die haar moest vangen haar met breekijzers had verwond. De laatste schildpad van het meer, ‘Cụ Rùa’, werd op 3 april 2011 met netten gevangen om haar wonden te verzorgen en werd in januari 2016 dood aangetroffen; de bronnen twijfelen tussen 19 en 26 januari. Zelfs haar soort is omstreden: de meeste herpetologen beschouwen haar als Rafetus swinhoei, terwijl enkele Vietnamese biologen een eigen soort verdedigen, Rafetus leloii.
Het zien bovenkomen van de schildpad, die zich zelden aan de oppervlakte vertoonde, gold als een teken van geluk. Daarom viel haar dood volgens het volksgeloof als een slecht voorteken, aan de vooravond van het vijfjaarlijkse congres van de Communistische Partij dat de top van het land moest vernieuwen. De vertelling laat horen hoe een hele hoofdstad in dat dier een boodschap over de macht las.
De toren van de collaborateur en zijn Vrijheidsbeeld
Schildpadtoren
Samenvatting van deze stop
Vanaf de oostoever is het symbool van Hanoi te zien: de Schildpadtoren (Tháp Rùa), op het eilandje in het zuiden van het meer, dat alleen vanaf het land te zien is. Hij werd tussen medio 1884 en april 1886 gebouwd op de heuvel Gò Rùa: baksteen in vier afnemende verdiepingen, Franse spitsbogen op de twee onderste lagen, een gebogen Vietnamees dak, 8,8 m hoog vanaf de eilandbodem en het opschrift ‘Quy Sơn Tháp’ boven het ronde raam op de derde verdieping.
Hij werd gebouwd door Nguyễn Hữu Kim, bemiddelaar tussen Fransen en Vietnamezen na de inname van de citadel van Hanoi in 1883, rijk geworden en bijgenaamd Bá hộ Kim; daarom heette hij eerst ‘Toren van Bá hộ Kim’. Een overlevering zonder overtuigend bewijs, die zijn nakomelingen betwisten, zegt dat hij er in het geheim zijn ouders begroef. In 1890 plaatsten de Fransen er bovenop een miniatuurreplica van het Vrijheidsbeeld, die de inwoners van Hanoi smalend ‘tượng Đầm Xòe’ noemden, de dame met de wijde rok; wanneer die werd verwijderd, is weer een omstreden kwestie.
Diezelfde heuvel wordt bovendien, samen met twee andere plekken aan het meer, genoemd als het platform waar koning Lê Thánh Tông in de vijftiende eeuw zou hebben gevist, in een verhaal dat de bronnen niet helemaal afsluiten. De audiogids legt uit waarom de meest gefotografeerde toren van de stad zo’n ongemakkelijk verhaal verbergt.
De laatste toren van een uitgewiste pagode
Hòa Phong-toren
Samenvatting van deze stop
Aan de oostoever staat de Hòa Phong-toren, van baksteen en drie verdiepingen hoog, met vier poorten die de namen Báo Đức, Báo Ân, Hòa Phong en Báo Thiên dragen. Het is het enige restant van de Báo Ân-pagode, gesloopt in 1898: een hele pagode teruggebracht tot één overeind staande toren.
Het is niet de enige afwezige. Ten zuiden en zuidoosten van het meer beslaan de straten en bouwblokken uit de Franse tijd het voormalige Hữu Vọng-meer, in de tijd van Tự Đức Thủy Quân genoemd, waar de oorlogsvloot werd gemonsterd en dat het Franse protectoraat vanaf 1884 begon te dempen. Tegenover dat verlies herwint de oever elke week zijn leven: op vrijdag-, zaterdag- en zondagavond gaan Đinh Tiên Hoàng, Lê Thái Tổ, Hàng Khay, Tràng Tiền en de andere straten rond het meer dicht voor het verkeer en vormen ze een voetgangerszone die omstreeks 2018 per avond 15.000 tot 20.000 mensen trok, met drakendans, traditionele muziek en kalligrafie. De vertelling sluit hier de wandeling af en knoopt alle draden van het meer aan elkaar.
