Oorlogsherinnering
Audiogids Oorlogsbegraafplaats van Kanchanaburi (Don Rak War Cemetery)
Bijna zevenduizend bronzen plaquettes gelijk met het gras, op grond geschonken door het Thaise volk, midden aan de hoofdweg van Kanchanaburi. Het is de grootste begraafplaats van krijgsgevangenen van de Dodenspoorlijn.
- 35 min audio
- Dodenspoorlijn
Na de oorlog richtte de Britse Army Graves Service de begraafplaats in naast het voormalige basiskamp Kanburi voor krijgsgevangenen en bracht de graven van het zuidelijke deel van de spoorlijn, tussen Bangkok en Nieke, hierheen over. Het terrein telt 6.982 graven, overwegend van Britten, Nederlanders en Australiërs, en is ingericht als lawn cemetery: kortgeknipt gras en een koperen plaquette op elk graf.
De architect Colin St Clair Oakes van de Imperial War Graves Commission ontwierp de stenen toegangspoort en het schuilpaviljoen die het terrein omlijsten. Op de plaquettes koos elke familie de laatste regel, en sommige verrassen door hun licht. De buurtbewoners noemen de plek ‘Pa Cha Angkrit’, de begraafplaats van de Engelsen.
Hoogtepunten
- 6.982 graven van Britten, Nederlanders, Australiërs en andere naties
- Grond geschonken door het Thaise volk, volgens de stenen bij de toegangspoort
- Twee gemeenschappelijke graven voor zo’n 300 gecremeerde mannen uit Nieke
- Door de families gekozen grafschriften op elke bronzen plaquette
- Offerkruis en herdenkingen elke 25 april en 11 november
Wat te zien is op de Oorlogsbegraafplaats van Kanchanaburi, ook bekend als Don Rak, begint bij de schaal: het is de grootste begraafplaats van krijgsgevangenen van de Dodenspoorlijn, de Birma-Siam-spoorlijn waarvan de aanleg in juni 1942 begon en die in december 1943 met 424 km spoor in gebruik werd genomen. Tijdens de werkzaamheden kwamen zo’n 13.000 krijgsgevangenen om, aanvankelijk begraven langs het tracé. Na de oorlog bracht de Britse Army Graves Service de graven van het zuidelijke deel hier samen, en in 1946 werd al herbegraven. De regering van Thailand en de Geallieerden kwamen op 24 augustus 1954 overeen de twee geallieerde begraafplaatsen van Kanchanaburi aan te leggen, Don Rak en Chungkai; de bronnen verschillen over de exacte datum van de definitieve vorm van het terrein, waarschijnlijk omdat ze verschillende fasen beschrijven. De geschiedenis van deze plek komt pas echt tot zijn recht met de audiogids, plaquette na plaquette. De graven worden beter begrepen naast het werk dat ze veroorzaakte, de Brug over de River Kwai, en tegenover de begraafplaats ligt het Thailand-Burma Railway Centre, dat de herinnering aan de krijgsgevangenen vertelt. Om verder te gaan met de geschiedenis van de stad ligt de Stadspoort van Kanchanaburi op zo’n 1,3 km.
Drie bogen en een geschenk van het Thaise volk
Oorlogsbegraafplaats van Kanchanaburi (Don Rak)
Samenvatting van deze stop
De route begint bij het toegangsgebouw, een stenen poort met drie bogen, twee treden, banken en bronzen panelen, die het lawaai van Saeng Chuto Road, de hoofdstraat van de stad, buitensluit. De tweetalige stenen, links in het Thais en rechts in het Engels, gedateerd 1939-1945, verklaren dat het terrein een geschenk van het Thaise volk is als eeuwige rustplaats van de er begraven zeelieden, soldaten en vliegeniers. Een drietalige plaquette, in het Engels, Thais en Nederlands, completeert het geheel.
De poort en het schuilpaviljoen die het terrein omlijsten werden ontworpen door Colin St Clair Oakes, architect van de Imperial War Graves Commission, die in november 1945 een inspectietocht begon door Ceylon, Siam, Maleisië en Singapore. In het gebouw bevindt zich ook het Kanchanaburi Memorial, met de namen van 11 soldaten van het Indiase leger die begraven liggen op islamitische begraafplaatsen in Thailand waarvan de graven niet onderhouden konden worden.
Op een steenworp afstand lag het basiskamp Kanburi. Volgens gedocumenteerde overleveringen kwamen daar in 1944 Australische en Nederlandse krijgsgevangenen bijeen naast hun barakken met palmbladdak voor een zeldzaam openluchtconcert, en iemand fotografeerde hen stiekem, met gevaar voor allen. Het meest verrassende detail van dat beeld wordt het best verteld in de vertelling zelf, onder de poort.
Huxtable, 23 jaar, en de laatste regel
Bronzen plaquettes van het Gemenebest
Samenvatting van deze stop
Vanaf de poort opent de middenas zich tussen rijen identieke bronzen plaquettes gelijk met de grond, met de secties van het Gemenebest links en rechts van de ingang en de Nederlandse sectie achteraan. Achter die meetkunde schuilt een massale overbrenging: de graven die langs het spoor waren verzameld, werden hier een voor een herbegraven. Elke plaquette draagt naam, eenheid, leeftijd, datum, land en een laatste regel met een grafschrift.
Een voorbeeld is dat van luitenant Adrian Anthony Huxtable van het 88th Field Regiment van de Royal Artillery, op 5 juli 1943 op 23-jarige leeftijd overleden aan dysenterie. Hij werd eerst begraven op de veldbegraafplaats van Tonchan South en op 1 maart 1946 herbegraven in Kanchanaburi.
Die laatste regels werden door de families gekozen, en sommige verrassen door hun licht. Volgens gedocumenteerde overleveringen wordt op perceel 4 een 25-jarige artillerist herdacht als ‘onze geliefde jongen’ die leeft en lacht in Gods eeuwige lente, en op perceel 2 draagt een 23-jarige korporaal een zin over een jeugd die door de jaren heen onverminderd zal blijven stralen. Op een begraafplaats die voortkwam uit cholera, dysenterie en honger is het zoeken naar die zinnen, rij na rij, een zeer intieme manier om haar te lezen.
Twee graven voor driehonderd mannen uit Nieke
Paviljoen en graven van de gecremeerden van Nieke
Samenvatting van deze stop
Aan de linkerkant van het terrein bewaart het schuilpaviljoen op zijn panelen de namen van zo’n 300 mannen die in het kamp Nieke stierven, de meesten tijdens de choleraepidemie van mei-juni 1943. Ze werden gecremeerd, en voor het paviljoen, op perceel IX, rust hun as samen in twee gemeenschappelijke graven. De bronnen verschillen enigszins over de oorsprong en het verloop van de uitbraak, maar zijn het eens over de kern: de ziekte dwong ertoe de doden te verbranden.
Vanaf dit punt is de schaal van het spoor af te meten. De cijfers noemen zo’n 13.000 omgekomen krijgsgevangenen bij de aanleg van de spoorlijn, en dat hier geen enkele Amerikaan begraven ligt, omdat hun stoffelijk overschot naar de Verenigde Staten werd gerepatrieerd. De graven langs het spoor werden alleen in Kanchanaburi, Chungkai en Thanbyuzayat samengebracht.
Er blijft bovendien de grote afwezige van het terrein: de Aziatische dwangarbeiders, zo’n 90.000 burgerslachtoffers, hebben in Don Rak geen graven. Hun herinnering leeft voort in het monument voor de onbekende arbeiders en soldaten op de begraafplaats van Wat Yuan, eveneens in Kanchanaburi.
Het kruis van de ‘begraafplaats van de Engelsen’
Offerkruis
Samenvatting van deze stop
De middenas eindigt bij het Offerkruis, op het verst van de ingang gelegen punt, met een zitgedeelte erachter. Rechts ervan draagt de Herinneringssteen het opschrift ‘Their bodies are buried in peace; but their name liveth for evermore’. De plaquettes van onbekende soldaten, met de tekst ‘A Soldier of the 1939-1945 War, known unto God’, horen bij 139 niet-geïdentificeerde gesneuvelden van het Gemenebest.
De inwoners van Kanchanaburi noemen de plek ‘Pa Cha Angkrit’, de begraafplaats van de Engelsen, hoewel bijna de helft van de begravenen Nederlanders en Australiërs zijn. De telling per natie geeft 3.569 geïdentificeerden uit het Verenigd Koninkrijk, 1.896 uit Nederland, 1.362 uit Australië, 12 uit India, 2 uit Nieuw-Zeeland en 1 uit Canada, plus één niet-oorlogsgraf; de totalen verschillen naargelang de onbekenden en de gecremeerden worden meegeteld. Ze staat ook bekend als de begraafplaats van de Verenigde Naties.
Het kruis is bovendien het toneel van levende rituelen: elk jaar worden de Australische en Nieuw-Zeelandse Anzac Day op 25 april en de Britse Remembrance Day op 11 november gehouden. De kinderen van de krijgsgevangenen blijven komen. Volgens gedocumenteerde overleveringen kwam hier in 2015 een groep van 34 Australiërs bijeen voor een eenvoudige dienst, sommigen met de medailles van vaders die ze nooit hadden gekend, en tussen de plaquettes verschijnen nog altijd dankbriefjes. Een dochter hoorde hier, dankzij een onderzoeker, aan welke ziekten en waar haar vader was overleden, en het verhaal van dat graf onder één enkele klaproos besluit de route in de audiogids.
