Koloniaal erfgoed
Audiogids Centraal Postkantoor van Saigon (Bưu điện Trung tâm Sài Gòn)
Een wereldlijke tempel voor de telegraaf, gebouwd tussen 1886 en 1891, met Griekse goden en Europese natuurkundigen op de gevel, een Khmer-naga op het dak en loketten die nog steeds postzegels verkopen onder het portret van Ho Chi Minh.
- 30 min audio
- Franse koloniale architectuur
Het Centraal Postkantoor van Saigon is veel meer dan een plek om ansichtkaarten te posten. Zijn geschiedenis begint in 1860, toen de Fransen het ‘Draadkantoor’ opzetten, en het huidige gebouw, op 14 juli 1891 geopend naar het ontwerp van Marie-Alfred Foulhoux, werd het knooppunt van de kabel waarmee de kolonie het telegraafnet van Indochina weefde. De architectuur combineert een gele gevel met klassieke zuilen en reliëfs met een grote ijzeren hal die nog altijd als postkantoor dienstdoet.
Op de gevel staan Morse, Ampère, Volta, Ohm, Faraday en Franklin gegraveerd, maar geen enkele Vietnamese naam. Toch steekt hoog op het dak een naga-slang op die op Khmer-tempels is geïnspireerd, terwijl achterin de koloniale zaal nu het portret van de leider van het onafhankelijke Vietnam hangt.
Hoogtepunten
- IJzeren gewelf — 4 pijlers in de hoeken, elk met 4 spanten die in vier richtingen openen
- Gele gevel — Hermes in het midden, Poseidon en Nike boven een stelsel van 20 zuilen en pilasters
- Platen op de gevel — Morse, Ampère, Volta, Ohm, Faraday en Franklin, tussen de verdiepingen gegraveerd
- Beschilderde kaarten — het koloniale Saigon van 1892 en de telegraaflijnen van Zuid-Vietnam en Cambodja
- Dakbekroning — een naga naar het voorbeeld van Khmer-tempelkunst
Tegenover de kathedraal van Saigon rijst een geel paleis op dat op het eerste gezicht niemand voor een postkantoor zou houden. De geschiedenis van het Centraal Postkantoor van Saigon begint op 11 november 1860, toen het Franse bestuur het Sở Dây thép Sài Gòn opzette, het ‘Draadkantoor’. Het werd op 13 januari 1863 geopend met admiraal Bonard, diende het eerste jaar alleen het bestuur en ging pas op 1 januari 1864 open voor het publiek. Het huidige gebouw kwam later: het werd tussen 1886 en 1891 neergezet op het terrein van de oude zetel van de Commandant des troupes en op 14 juli 1891 geopend.
Wat er te zien is bij het Centraal Postkantoor van Saigon past in een bedrieglijk eenvoudige zin: een gevel, een hal en een paar loketten. Maar elk heeft zijn eigen verhaal, van de gegraveerde namen van de pioniers van de elektriciteit tot de beschilderde kaarten van het telegraafnet of de laatste openbare schrijver van Vietnam. De audiogids, gedocumenteerd en aan historische bronnen getoetst, loopt het gebouw af in vijf haltes, van de klokpoort tot het loket waar nu de postzegels worden gekocht.
Tegenover staat de Notre-Dame-kathedraal van Saigon, gebouwd met materiaal uit Frankrijk, en op een halve kilometer rondt de Opera van Saigon het Franse centrum af; iets noordelijker toont de Jade-keizerpagode het Kantonese Saigon.
Een klok, twee data en het laatste werk van Foulhoux
Bưu điện Trung tâm Sài Gòn
Samenvatting van deze stop
De route begint voor de hoofdingang: een grote boog met in het midden een klok, reliëffiguren met lauwerkransen, het opschrift ‘Bưu điện TP HCM’ en daaronder de inscriptie die het werk in twee cijfers samenvat, ‘1886-1891’. Het is het visitekaartje van een gebouw dat als monument is bedoeld, niet als gewoon kantoor.
Het ontwerp wordt toegeschreven aan Marie-Alfred Foulhoux, hoofdarchitect van de kolonie, al blijft het auteurschap omstreden: een deel van de Vietnamese pers schrijft het toe aan Villedieu, met Foulhoux als assistent, terwijl andere bronnen en een architectuurtijdschrift uit 1891 Foulhoux als hoofdauteur noemen. De opening werd uitgesteld tot de terugkeer van de gouverneur-generaal en vond uiteindelijk plaats op een 14 juli. Voor Foulhoux was het ook een einde: hij overleed op 20 januari 1892 in Saigon, op 52-jarige leeftijd, zo’n zes maanden na de première.
Voor de klokboog gaat de architectuurgeschiedenis van het Centraal Postkantoor van Saigon betekenis krijgen, en de vertelling bewaart voor dit punt het detail dat van de gevel meer maakt dan een ansichtkaart.
Griekse goden, Europese geleerden en een Khmer-slang
Monument in de zijtuin
Samenvatting van deze stop
De gevel leest als een manifest. In het midden verschijnt Hermes, de boodschappergod, omringd door witte reliëfs tegen de gele achtergrond. Een stelsel van 20 zuilen en vierkante pilasters ordent de voorkant, en bovenaan de zuilen, tussen de bogen, staan Poseidon en Nike. Tussen de begane grond en de eerste verdieping dragen omlijste platen de gegraveerde namen van Morse, Ampère, Volta, Ohm, Faraday, Laplace, Galvani of Benjamin Franklin. Sommigen beschrijven hen als bijna allemaal Fransen, al omvat de lijst Amerikanen, een Italiaan, een Engelsman en een Duitser; waarover de bronnen het eens zijn, is dat er geen Vietnamees bij staat.
Toch verschijnt hoog op het dak een motief dat de Grieks-Romeinse retoriek doorbreekt: een naga-slang geïnspireerd op de kunst van Khmer-tempels. In 2025 presenteerde de vicedirecteur Cultuur van Ho Chi Minhstad, Nguyễn Minh Nhựt, haar als typisch voorbeeld van de culturele vermenging van Oost en West.
In de tuinen langs het gebouw komt het antwoord uit een andere tijd: een monument voor de strijders van de telecommunicatie en de koeriers die tijdens de verzetsoorlog berichten droegen, en een ander gewijd aan de moderne postsector. Het gebouw dat was neergezet om de telegraaf te beheersen, heeft nu aan zijn flanken de hulde aan wie de boodschappen van het verzet droegen.
De kaarten van het rijk van de draad
Beschilderde kaarten in de hal
Samenvatting van deze stop
Binnen, hoog op de zijmuren van de hal, verklaren twee grote beschilderde kaarten de bijnaam ‘Draadkantoor’. De ene, ‘Saigon et ses environs 1892’, toont het koloniale Saigon tussen de rivier en de kanalen. De andere, ‘Lignes télégraphiques du Sud Vietnam et du Cambodge’, tekent het net van telegraaflijnen van Zuid-Vietnam en Cambodja; de datering is niet eenduidig en sommige bronnen plaatsen haar in 1892, andere in 1936.
Wat ze tonen, is het spinnenweb dat hier ontstond. Op 22 maart 1888 werd de lijn Saigon–Quy Nhơn–Đà Nẵng–Huế–Vinh–Hanoi van 2.000 kilometer voltooid; in 1889 werd de telegraaflijn Saigon–Bangkok geopend, en op 1 juli 1894 begon de stad de telefoon te gebruiken. Deze hal was tientallen jaren het zenuwstelsel van de kolonie.
De banken van de laatste schrijver
Houten banken in de hal
Samenvatting van deze stop
De middenhal is een les in ijzertechniek: een grote gewelfde hal gedragen door vier pijlers in de hoeken, elk met vier spanten die in vier richtingen openen, en een lange hal op twee rijen pijlers met verbindingen die met sierpatronen zijn bewerkt. Onder die constructie staan lange gevernist houten banken in een rij en aan weerszijden houten telefooncellen.
In deze hal werkte Dương Văn Ngộ (1930-2023), de laatste openbare schrijver van Vietnam. Hij was op zijn 16e in het vak gekomen op het kleine kantoor van Thị Nghè en kwam hier in 1952 terecht. Toen hij in 1990 met pensioen ging, vroeg hij toestemming om te blijven komen, en hij bleef brieven schrijven voor buren die niet konden schrijven en ze in het Engels of Frans vertaalde. In 2009 kwam hij in het Vietnamese Recordboek als de schrijver met de meeste dienstjaren, en hij overleed in 2023 op 94-jarige leeftijd. Hij schatte zelf dat hij miljoenen brieven en kaarten had geschreven en vertaald, en zijn verhaal heeft een eigen plek in de audiogids.
Postzegels onder het portret van Ho Chi Minh
Portret van Ho Chi Minh
Samenvatting van deze stop
Achterin de hal, in het midden van de kopwand, hangt een groot portret van Ho Chi Minh: de leider van het onafhankelijke Vietnam presideert de zaal die het Franse koloniale bestuur bouwde. Eronder zijn de loketten voor postzegels en internationale zendingen nog in bedrijf. In 2025 bediende het kantoor tussen de 700 en 800 klanten per dag, het merendeel buitenlandse toeristen die ansichtkaarten naar hun land schrijven en versturen.
Het geel van de muren heeft ook een geschiedenis. Eind augustus 2014 begon de eerste grote herschildering sinds 1975, tegen een prijs van bijna 5.000 miljoen dong, met geel gekozen als oorspronkelijke kleur van het gebouw en van de Vietnamese post. Het resultaat werd door sommige deskundigen bekritiseerd als te schreeuwerig, en begin 2015 werden lichtere tinten uitgeprobeerd.
De aankoop van een postzegel hier sluit bovendien aan bij een heel oude gewoonte. In 1864, net nadat de post voor het publiek was geopend, verscheen in Saigon de eerste postzegel, en de inwoners van Saigon gaven hem toen de bijnaam van een vogel. Welke en waarom, onthult de vertelling bij de loketten, waar het versturen van een ansichtkaart een klein ritueel wordt.
