Historische markt
Audiogids Ben Thanh-markt (Chợ Bến Thành)
Hij draagt de naam van een steiger die er niet meer is, staat op een moeras dat je niet meer ziet en kijkt uit op een plein dat de mensen naar een schoolmeisje van vijftien noemden. Onder zijn klokkentoren bewaart de grote markt van Saigon meer dan een eeuw feesten, branden en protesten.
- 45 min audio
- Koloniale markt uit 1914
De Ben Thanh-markt is de grote overdekte markt van Ho Chi Minhstad: een gebouw met een stalen constructie dat het Franse bedrijf Brossard et Maupin tussen 1912 en 1914 optrok op de modderige vijver van Bồ Rệt, die daarvoor werd gedempt. Zijn klokkentoren boven de zuidpoort is het officieuze symbool van de stad geworden, en het complex beslaat 13.056 m² met zo'n 1.500 kraampjes en meer dan 6.000 kleine bedrijfjes, van textiel, koffie, kruiden en vissaus tot phở-keukens.
Achter de drukte gaat een geschiedenis van verlies en terugkeer schuil. De eerste Bến Thành-markt brandde af in 1859, toen Vietnamese soldaten de stad in brand staken na de Franse inname van de citadel; de herbouwde verloor in 1870 bij een nieuwe brand een hal. De huidige werd geopend met drie dagen en drie nachten feest en, zo wil de overlevering, met een jonge vrouw die met een speer tegen een tijger vocht. Een halve eeuw later schoot de politie voor de hoofdingang op een studentenmars, en het plein draagt nog altijd de naam van het slachtoffer.
Hoogtepunten
- Klokkentoren van de zuidpoort — Het officieuze symbool van Ho Chi Minhstad, aan het Quách Thị Trang-plein
- Keramische reliëfs uit Biên Hòa — 12 geglazuurde platen uit 1952 boven de vier poorten, met ossen, eenden, karpers en bananen
- Opening van 1914 — Drie dagen en drie nachten feest met meer dan 100.000 bezoekers
- Vier poorten als wegwijzer — Textiel in het zuiden, eten in het noorden, koffie en kruiden in het oosten, kunst en keramiek in het westen
- Nachtmarkt — Vanaf 18.00 uur verlichte kraampjes in Phan Bội Châu en Phan Chu Trinh tot 22.00 uur
In het centrum van Ho Chi Minhstad herken je de Ben Thanh-markt (Chợ Bến Thành) van verre aan de klokkentoren die zijn zuidpoort bekroont, tegenover de rotonde van het Quách Thị Trang-plein en de Lê Lợi-boulevard. Onder een dak van getrapte daken, met overstekken die schaduw geven en de lucht laten circuleren, dringen zo’n 1.500 kraampjes samen: stoffen, schoenen en sieraden, fruit en vis, koffie, thee en kruiden, keramiek en toonbanken met krukjes waar phở, gebroken rijst en bún bò Huế worden geserveerd. Hij opent rond 6.00 uur en tegen de avond stroomt de handel over naar de zijstraten.
De geschiedenis van de Ben Thanh-markt begint ver van hier, aan het water. De naam herinnert aan een aanlegsteiger aan de Bến Nghé-rivier, aan de voet van de citadel van Gia Định: ‘bến’ is steiger en ‘thành’ citadel. Die eerste markt brandde af in 1859, de door de Fransen herbouwde verloor in 1870 een hal en dreigde rond 1911 in te storten. Het huidige gebouw, in maart 1914 voltooid, werd neergezet naast het treinstation van Mỹ Tho, op een gedempte modderige vijver. Tot 1975 noemden de inwoners van Saigon het de ‘nieuwe markt’, in 1985 werd zijn beeld op het biljet van 30 đồng gedrukt en in 2022 keurde de stad een restauratieproject goed dat de klokkentoren en de vier poorten behoudt.
De architectuur van de Ben Thanh-markt leest het best door hem in delen te lopen: het plein, de klokpoort, de middenhal en de oostpoort, elk met zijn eigen hoofdstuk. De audiogids volgt die route in vier haltes, met een onderzochte en aan historische bronnen getoetste vertelling, en bewaart voor de plek zelf de episodes die niet op een ansichtkaart passen.
Uit hetzelfde koloniale Saigon is de Opera van Saigon, uit 1900, en op zeshonderd meter vertelt het Onafhankelijkheidspaleis hoe de oorlog eindigde.
Een steiger zonder rivier en een moeras onder je voeten
Công trường Quách Thị Trang
Samenvatting van deze stop
Het bezoek begint op het Quách Thị Trang-plein, met de klok recht voor je. Van hieruit begrijp je de eerste paradox van de plek: een markt die ‘steiger van de citadel’ heet, terwijl er geen rivier of citadel te zien is. De naam reisde mee met de markt vanaf haar eerste standplaats, de steiger aan de Bến Nghé waar reizigers en soldaten aan land gingen om het fort van Gia Định binnen te trekken. Ook de grond is niet wat hij lijkt: toen de oude markt in 1911 werd gesloopt, werd de nieuwe gebouwd op de vijver van Bồ Rệt, de Marais Boresse van de Fransen, en het plein ervoor werd genoemd naar de burgemeester van Saigon, Cuniac.
Tegenwoordig fungeert de klokkentoren als officieus symbool van de stad, en aan zijn voet openen zich de ingangen van het ondergrondse station Bến Thành, het beginpunt van metrolijn 1, de eerste van Ho Chi Minhstad, geopend op 22 december 2024. Die werkzaamheden namen ook een bijzondere buur van de rotonde mee: het standbeeld van generaal Trần Nguyên Hãn, een krijger uit de vijftiende eeuw die vanaf zijn paard een vogel laat vliegen. Wie het in opdracht gaf, waarom juist deze generaal en waar het naartoe ging, is een van de verhalen die de vertelling voor dit punt bewaart.
Onder de klok: een feest, een tijger en een schot
Klokkentoren van de zuidpoort
Samenvatting van deze stop
De hoofdingang is het toneel van de twee meest tegengestelde momenten van de markt. Van 28 tot 30 maart 1914 trok de opening, ‘Tân Vương Hội’ gedoopt, meer dan 100.000 mensen uit Saigon en de provincies: leeuwendans, vechtkunsten, een Franse militaire kapel, praalwagens en vuurwerk. Volgens de overlevering nam Võ Thị Vuông, dochter van vechtsportmeester Hai Ất, het bij die opening van de ochtend tot het middaguur met een speer op tegen een tijger die ten noorden van Thủ Dầu Một was gevangen. Het verhaal komt uit een Engelse tekst die in 1970 werd vertaald en uit het geheugen van een plaatselijke vechtsportschool, zonder tijdgenoot die het bevestigt.
Een halve eeuw later zag dezelfde drempel een ander tafereel. Op 25 augustus 1963, tijdens een studentenmars tegen de staat van beleg van de regering van Saigon, opende de politie het vuur voor deze deur en doodde Quách Thị Trang, een schoolmeisje van 15. Wat er daarna gebeurde met haar lichaam, met haar begrafenis en met de rotonde die je oversteekt om de klok te fotograferen, verklaart waarom het plein haar naam draagt, en de vertelling vertelt het ter plekke, onder de toren.
Het derde leven van een verbrande markt
Stalen dak van de middenhal
Samenvatting van deze stop
Midden in de middenhal, tussen de vochtige hitte, het afdingen en de geur van koffie en vissaus, onthult het gebouw dat het de derde versie van zichzelf is. De oude Bến Thành-markt brandde af in februari 1859, twee dagen nadat de Franse troepen de citadel hadden ingenomen en de Vietnamese soldaten de stad in brand staken. De markt die de Fransen in 1860 herbouwden, verloor in juli 1870 een hal en werd herbouwd met bakstenen pijlers, ijzeren frame en dakpannen, in vijf hallen: voedsel, vis, vlees, maaltijden en bazaar.
Sommige samenvattingen smelten beide branden samen tot één in 1870; de Vietnamese bronnen scheiden ze. Die verdeling naar koopwaar leeft vandaag voort in de vier poorten, die voor wie binnenkomt als wegwijzer dienen, en in het geheugen van de namen: tot 1975 noemden de inwoners van Saigon dit gebouw ‘chợ Mới’, de nieuwe markt, tegenover de ‘chợ Cũ’, de oude markt, waarvan alleen de vleeshal overeind bleef.
Os, eend en bussen naar de delta
Chợ đêm Bến Thành
Samenvatting van deze stop
Bij de oostpoort, aan de Phan Bội Châu-straat, tonen drie geglazuurde platen een os en een eend. Ze maken deel uit van de 12 keramische reliëfs die de kunstateliers van Biên Hòa in 1952 voor de vier poorten maakten, ontworpen door kunstenaar Lê Văn Mậu en gebakken met plaatselijk glazuur in een houtoven: een grote plaat boven, van 2,2 × 1,5 m, en twee kleine eronder. Elke poort toont wat er binnen wordt verkocht, van de rog en de bananen van het westen tot de ossenkop met karper van het zuiden.
De straat heeft haar eigen laag geschiedenis. Tot 1940 waren deze en de parallelle Phan Chu Trinh de eindhaltes van de ‘xe đò’, de bussen die reizigers naar de oostelijke provincies en de Mekongdelta brachten. Tegenwoordig vult dezelfde ruimte zich vanaf 18.00 uur met verlichte kraampjes en eettafels tot 22.00 uur: de nachtmarkt die elke avond het leven van Ben Thanh buiten zijn muren verlengt.
