Neoromaanse kathedraal
Audiogids Notre-Dame-kathedraal van Saigon (Nhà thờ Chính tòa Đức Bà Sài Gòn)
Een kathedraal van rode baksteen uit Frankrijk, betaald door de koloniale regering om indruk te maken op Saigon, met zes klokken die de naam van een muzieknoot dragen en een Maria van 8 ton die in 2005, naar verluidde, huilde.
- 30 min audio
- Franse baksteen uit 1880
De Notre-Dame-kathedraal van Saigon werd tussen 1877 en 1880 gebouwd naar het ontwerp van Jules Bourard, winnaar van een prijsvraag met 18 inzendingen. Ze werd betaald met geld van het koloniale bestuur en opgetrokken met materiaal uit Frankrijk, van cement en staal tot schroeven. De muren van onbepleisterde rode baksteen en de twee torens van zo'n 57 meter rijzen op aan het eind van de Đồng Khởi-straat, boven een plein dat op vier straten uitkomt en geen hek heeft. Sinds 1960 is het de kathedraal van de aartsbisschop van Saigon en tegenwoordig ook een basilica minor.
De tempel die Frankrijk bouwde om zijn macht te tonen, is uiteindelijk van Saigon geworden. Boven de rechterdeur staan Chinese tekens met het jaartal 1880; tussen de dakpannen, bijna allemaal met het stempel van een werkplaats uit Marseille, zitten enkele met de opdruk ‘Wang-Tai Saigon’, vervangende stukken uit de stad zelf, waarschijnlijk om oorlogsschade te herstellen; en aan de voeten van haar Maria rust, volgens een gedocumenteerde overlevering, een zilveren kistje vol gebeden om vrede.
Hoogtepunten
- Maria van de Vrede — 4,6 meter en 8 ton, met opzet niet gepolijst om van veraf te worden gezien, op een voetstuk dat veertien jaar leeg stond
- Gevel van onbepleisterde rode baksteen — Baksteen uit Frankrijk die ruim 140 jaar later nog roze is en geen mos heeft
- Rechterdeur — Inscripties in Chinese tekens met de naam van de kerk en het jaartal 1880
- Zwitserse klok uit 1887 — Ruim een ton zwaar, op zo'n 15 meter hoogte tussen de twee torens
- Zes bronzen klokken — Samen zo'n 27 ton, elk met de naam van een muzieknoot
Midden in Ho Chi Minhstad, waar de Đồng Khởi-straat begint, heft de Notre-Dame-kathedraal van Saigon (Nhà thờ Chính tòa Đức Bà Sài Gòn) twee torens van onbepleisterde rode baksteen op boven een kruisvormig plein dat door vier straten wordt gevormd. Anders dan de andere kerken in de buurt heeft ze geen hek of omheiningsmuur: het gebouw grenst rechtstreeks aan het plein. Ze werd tussen 1877 en 1880 gebouwd met materiaal uit Frankrijk, van cement en staal tot schroeven, en is nu de kathedraal van de aartsbisschop van Saigon, een basilica minor en het hart van het katholicisme van de stad.
De geschiedenis van de Notre-Dame-kathedraal van Saigon begint voor de eerste steen, met een pagode die tijdens de verovering werd bezet en een houten kerk die door termieten werd verslonden, en loopt veel langer door dan de laatste steen: een omvergehaald bronzen bisschopsbeeld, een Maria die per schip uit Italië kwam, een bericht dat in 2005 het verkeer deed stilvallen. De neoromaanse architectuur, met lijstwerk van romaanse en gotische inspiratie, herbergt binnen een schip van 93 meter lang en 35 breed, met een gewelf van 21 meter en twee rijen van zes pijlers die de twaalf apostelen verbeelden; het altaar is een marmeren blok met zes gebeeldhouwde engelen die de tafel dragen, en er is plaats voor zo’n 1.200 mensen. Het licht valt binnen door 56 glas-in-loodramen met bijbelse taferelen, 31 roosvensters en 25 ronde raampjes van gekleurd glas, al zijn maar vier ramen nog de originele uit het atelier Lorin in Chartres: de rest werd rond 1949 opnieuw gemaakt nadat bijna alle in de Tweede Wereldoorlog sneuvelden.
Een groot deel van wat er te zien is bij de Notre-Dame-kathedraal van Saigon speelt zich echter buiten af. De audiogids van 30 minuten loopt vanaf het plein om het exterieur heen: de Maria van de Vrede en haar voetstuk, de gevel met zijn Chinese tekens, de Zwitserse klok en de klokkentorens, met een onderzochte en aan historische bronnen getoetste vertelling die je voor elk detail kunt beluisteren. Sinds 2017 ondergaat de kerk haar eerste grote restauratie in 137 jaar, gepland tot 2027, en steigers en zeildoek veranderen voorlopig het silhouet van torens en daken.
Aan de overkant van het plein vervolledigt het Centraal Postkantoor van Saigon het koloniale decor; een ander gezicht van het geloof in de stad is te vinden in de Jade-keizerpagode, de Kantonese tempel waar mensen om een kind komen bidden, en op zo’n achthonderd meter vertelt het Museum van de Oorlogsresten over de menselijke tol van de oorlog.
Een prijsvraagtempel om indruk te maken op Saigon
Công trường Công xã Paris
Samenvatting van deze stop
De route begint aan het eind van de Đồng Khởi-straat, met de kathedraal recht voor je. Vóór dit gebouw leefde de katholieke missie van het Franse Saigon op geleende grond: haar eerste kerk bezette een verlaten pagode tijdens de veroveringsoorlog, in straat 5, nu Ngô Đức Kế. In 1863 verrees een houten kerk naast het Charner-kanaal (Kinh Lớn), in 1865 voltooid, die door de termieten in puin werd gelegd, zozeer dat de mis uiteindelijk in de salon van het paleis van de gouverneur werd opgedragen.
In augustus 1876 schreef de gouverneur van Cochinchina een prijsvraag uit. Uit 18 inzendingen won die van Jules Bourard, en de opdracht had een dubbel doel: de missie een tempel geven en de bevolking via architectuur de kracht van de Franse beschaving tonen. Bisschop Isidore Colombert legde de eerste steen op 7 oktober 1877, en de kathedraal werd op paaszondag, 11 april 1880, ingezegend en geopend in aanwezigheid van gouverneur Charles Le Myre de Vilers.
De rekening, 2.500.000 frank, werd betaald door het koloniale bestuur, en daarom stond ze aanvankelijk bekend als de Staatskathedraal. Hoe ze van die naam tot Notre-Dame kwam, is een verhaal dat enkele stappen verderop wordt verteld, midden op het plein.
Van de bronzen bisschop tot de Maria van de Vrede
Tượng Đức Bà Hòa Bình
Samenvatting van deze stop
In het midden van de voortuin, op een cilindrische sokkel van rood graniet met een bronzen plaat in het Latijn, staat de Maria van de Vrede. Dat voetstuk heeft meer geschiedenis dan het beeld: begin twintigste eeuw droeg het een bronzen beeld van bisschop Pigneau de Behaine die prins Nguyễn Phúc Cảnh, zoon van keizer Gia Long, bij de hand leidt. De gewone mensen van Saigon noemden het het beeld van ‘twee figuren’, om het te onderscheiden van dat van ‘één figuur’, admiraal Rigault de Genouilly, dat bij de rivier stond. In 1945 haalde de regering van Trần Trọng Kim het omver, en de steen bleef veertien jaar leeg.
In februari 1959 kwam per schip de Maria van de Vrede (Regina Pacis) aan, werk van beeldhouwer G. Ciocchetti, uitgehouwen in Pietrasanta. Ze is 4,6 meter hoog, weegt 8 ton en werd met opzet niet gepolijst, zodat ze van veraf te zien zou zijn; de meest gedetailleerde versie spreekt van wit marmer, al beschrijven andere bronnen haar als graniet dat in Rome werd besteld. Kardinaal Agagianian zegende haar op 17 februari 1959, en sindsdien heet de kerk Notre-Dame. Maria draagt een wereldbol met een kruis, kijkt naar de hemel en betreedt het hoofd van een slang, die nu zijn bovenkaak mist; de naam van de beeldhouwer staat op de rand van de mantel. In oktober 2005 ging het gerucht dat ze over haar rechterwang huilde: duizenden mensen kwamen en de autoriteiten moesten het verkeer rond de kathedraal stilleggen, al bevestigde de Vietnamese katholieke hiërarchie het verschijnsel niet.
Het meest verborgene van deze halte is niet te zien. Volgens een gedocumenteerde overlevering werd precies waar de steen de voeten van het beeld raakt een holte uitgehouwen met een zilveren kistje vol gebeden om vrede, afkomstig uit vele streken van Vietnam. Waarover die gebeden gingen en wie de eerste voorlas voor de genodigden, daarover gaat de vertelling voor het voetstuk.
Chinese tekens boven een Franse deur
Rechterdeur van de gevel
Samenvatting van deze stop
Voor de rechterdeur laat de gevel zich van dichtbij lezen. De buitenmuren zijn van baksteen die in Frankrijk werd besteld (sommige versies laten hem uit Toulouse komen, andere uit Marseille) en bleven onbepleisterd: ruim 140 jaar later hebben ze nog hun roze-rode kleur en groeit er geen mos op. Al het bouwmateriaal, van cement en staal tot schroeven, stak de zee over vanuit Frankrijk.
Daarom verrast wat er boven deze deur staat: regels Chinese tekens die de tempel en de Onbevlekte Ontvangenis noemen en het jaar van de opening, 1880, vermelden. Hoger, tussen de twee torens en op zo’n 15 meter boven de grond, steekt de wijzerplaat van een klok die in 1887 in Zwitserland is gemaakt, ruim een ton zwaar, en die eens per week met een slinger moest worden opgewonden.
De kathedraal is ook een pantheon. Binnen liggen drie bisschoppen van de missie van Cochinchina begraven: Jean-Marie Dépierre (1855-1898), Isidore Dumortier (1869-1940) en Isidore Colombert (1838-1894), dezelfde die in 1877 de eerste steen legde. De bisschop die de kerk opende, heeft haar nooit meer verlaten, en de vertelling vertelt op dit punt verder waarom dit zo Franse gebouw tegenwoordig bij Saigon hoort.
Zes klokken die met voetstoten op gang komen
Klokkentorens van de kathedraal
Samenvatting van deze stop
Vanaf het trottoir van het postkantoor zijn de twee klokkentorens in hun geheel te zien. Jarenlang bleven ze op 36,6 meter en zonder dak; in 1895 voegde architect Gardes twee torenspitsen van 21 meter toe, en nu is elke toren zo’n 57 meter hoog. Met de kruisen op de top, van elk 600 kilo, komt het geheel op 60,5 meter. Binnen hangen zes bronzen klokken, in Frankrijk gegoten en in 1879 in Saigon aangekomen, vier in de rechtertoren en twee in de linker, van buiten gezien. Elk draagt de naam van een noot (sol, do, re, mi, la, si) en samen wegen ze zo’n 27 ton, bijna 29 met de contragewichten. De drie grootste zijn zo zwaar dat ze eerst met voetstoten aan het slingeren moeten worden gebracht voordat het elektrische mechanisme ze overneemt.
Hun luiden volgt een vast rooster waarmee je op het gehoor de dag kunt raden: op een werkdag alleen de mi-klok om vijf uur ‘s ochtends en de re om 16.15 uur; op zon- en feestdagen drie. De drie grootste zijn gereserveerd voor gelegenheden als oudejaarsavond, Kerstmis of het Maanjaar, en hun klank draagt tot 10 kilometer in rechte lijn.
De torens vertellen ook de recente geschiedenis van de kerk. In 1960 stelde Johannes XXIII de Vietnamese katholieke hiërarchie in, met aartsbisdommen in Hanoi, Huế en Saigon, en het gebouw werd de kathedraal van de aartsbisschop van Saigon, een functie die het behoudt. Op 29 juni 2017 begon de eerste grote restauratie in 137 jaar, en op 6 maart 2023 werden de twee kruisen, bijna 4 meter hoog en na 127 jaar bovenaan verroest, naar beneden gehaald om samen met acht kleinere te worden gerestaureerd in Ingelmunster (België). In welke ene nacht van het jaar alle zes de klokken tegelijk klinken, is het slot van de route.
