Audiogids Zomerpaleis (Yiheyuan)

In het Zomerpaleis (颐和园, Yiheyuan) is bijna niets natuurlijk. Driekwart van zijn zo’n 2,9 km² is water, en dat water vult het Kunming-meer, van 2,2 km² en volledig met de hand gegraven; met de aarde die eruit kwam, groeide de Heuvel van het Lange Leven, van zo’n 60 meter. Het is de laatste grote keizerlijke tuin van Peking, sinds 1998 werelderfgoed, en ontvangt nu zo’n 10 miljoen bezoekers per jaar.

De geschiedenis van het Zomerpaleis begint in 1750. Ter voorbereiding van de zestigste verjaardag van zijn moeder, keizerin-weduwe Chongqing, liet keizer Qianlong het oude Westmeer verbreden, doopte het om tot Kunming ter herinnering aan de vijver waar keizer Wu van de Han zijn vloot liet oefenen en liet de uitgegraven aarde opstapelen op de Kruikheuvel (Wengshan), die de Heuvel van het Lange Leven (Wanshou Shan) ging heten. In 1860, tijdens de Tweede Opiumoorlog, staken Britse en Franse troepen de tuin in brand, die toen Qingyiyuan heette, ‘Tuin van de Heldere Golven’. Tussen 1884 en 1895 herbouwde prins Chun (Yixuan) hem voor keizerin-weduwe Cixi met geld dat op naam van de Beiyang-vloot was ingezameld, en in 1888 kreeg hij de huidige naam, Yiheyuan, ‘Tuin van de Behouden Harmonie’. Hoeveel marinegeld het kostte, is omstreden: er zijn cijfers tot 22 miljoen taels zilver, andere van 5 tot 6 miljoen en een versie volgens welke alleen de bankrente van het fonds werd gebruikt, niet het kapitaal; er is evenmin overeenstemming dat die uitgave de zeenederlaag van 1894 tegen Japan verklaart.

Het complex bewaart bovendien hoekjes buiten de hoofdroute. Achter de heuvel, langs het achtermeer, liet Qianlong de Suzhou-straat bouwen, een winkelstraat in de stijl van de grachten van die stad, met meer dan 60 gebouwen en meer dan 200 toonbanken; volgens de gedocumenteerde overlevering waren de winkeliers eunuchen en hofdames die een nepmarkt opzetten om de keizer en zijn gemalinnen te vermaken. Twee keer verwoest in de negentiende eeuw, werd hij herbouwd op zijn oorspronkelijke grondplan en heropend in 1990. Om te weten wat er te zien is in het Zomerpaleis en zijn architectuur te lezen, van de bronzen os op de oostoever tot het Stenen Schip, doorloopt de audiogids de tuin in zes haltes en twee uur vertelling, langs de draad van een landschap dat is gemaakt voor een hof dat het zag branden, het herbouwde met het geld van een vloot en er zijn eigen keizer in opsloot.

Zijn gegraven meer heeft een oudere voorloper in het centrum van de stad, het Beihai-park. De diplomaat van dat hof, prins Gong, liet zijn huis achter aan het Shichahai-meer, het Paleis van Prins Gong, en verder naar het noorden, in het Huairou-gebergte, is de Grote Muur van Mutianyu het andere grote bezoek buiten het centrum.

De os die naar de wevers kijkt

Bronze Ox (铜牛)

Samenvatting van deze stop

Aan de oostoever van het meer, naast het Kuoru-paviljoen, rust een liggende bronzen os, gegoten in 1755. Op zijn rug staat het ‘Opschrift van de Gouden Os’ gegraveerd, dat uitlegt waarom hij werd gegoten. Het lichaam wijst naar het oosten en de kop naar het westen, zodat het dier over het water kijkt naar het complex van Gengzhitu, ‘Ploegen en weven’, op de overkant. De lezing die rondgaat, en die omstreden blijft, maakt van het meer de Melkweg: aan de ene kant de herder, aan de andere de wever, die elkaar alleen op de zevende dag van de zevende maand kunnen ontmoeten. Erachter staat het oude vers van Ban Gu over de Kunming-vijver van de Han, ‘links de Herder, rechts de Wever, als de Hemelrivier zonder oevers’, al schreef Qianlong zelf in 1755 dat het paar ‘niet meer is dan een versiering van het landschap’. De volkstraditie voegt eraan toe dat de os, geketend, zo hard worstelde om over te steken dat zijn staart afbrak; wat controleerbaar is, is dat de staart in de republikeinse tijd twee keer brak en dat aan de wortel twee herstelnaden te zien zijn.

Ernaast begint de Brug van de Zeventien Bogen, uit 1750: 150 meter steen naar het eiland Nanhu, met honderden leeuwen op de borstweringen. Door haar noordwest-zuidoostelijke oriëntatie komt rond de winterzonnewende de ondergaande zon door de zeventien bogen en verlicht ze de binnenwanden, het zogeheten ‘goud dat door de bogen gaat’. Het verschijnsel komt niet voor in de historische registers, en het blijft open of de bouwers het met opzet zochten of dat het een toevallig effect is. De legende vertelt bovendien dat de steen die de grootste boog sluit werd gehouwen door een warrige oude man die de steenhouwers voor gek hielden, en dat die oude man Lu Ban was, de beschermheilige van timmerlieden en steenhouwers, uit de hemel neergedaald om hen te helpen.

Naast de os leest de audiogids het landschap andersom: het meer en de heuvel als een groot grondwerk dat een keizer voor zijn moeder liet verzetten.

Luister naar deze stop in de app

De gevangen keizer aan het meer

Hall of Jade Ripples (玉澜堂)

Samenvatting van deze stop

De Zaal van de Jade Rimpelingen (Yulantang) is een binnenplaats aan de oever van het meer binnen de voor Cixi herbouwde tuin. Die herbouw, betaald met geld dat op naam van de Beiyang-vloot was ingezameld, reikte niet voor alles: vooral de zuidhelling van de heuvel werd herbouwd, de kant die naar het water kijkt, het meer kreeg een muur en in 1888 kreeg het geheel de naam Yiheyuan.

Tien jaar later veranderde de tuin van functie. Na de staatsgreep van 1898 die een einde maakte aan de Honderd-Dagenhervorming, hield Cixi keizer Guangxu hier opgesloten. De achterdeur werd dichtgemetseld en er werden muren opgetrokken om de doorgangen af te sluiten; die muren staan nog in de zijpaviljoenen, in het zicht. Op deze binnenplaats vertelt de vertelling hoe een ontspanningszaal aan het meer de cel van een keizer werd.

Luister naar deze stop in de app

Een toren op een gesloopte pagode

Tower of Buddhist Incense (佛香阁)

Samenvatting van deze stop

In het midden van de zuidhelling verheft zich de Toren van de Boeddhageur (Foxiang Ge), achthoekig, met drie verdiepingen en geel geglazuurde daken met een groene rand, op een stenen sokkel van 20 meter; zichtbaar vanaf bijna het hele meer. De hoogte verschilt per bron: zo’n 40 meter in de ene, 41 in de andere en 36,44 boven de sokkel in weer een andere. Vanaf zijn terras begrijp je de hele kunstgreep, want de heuvel onder je voeten, van zo’n 60 meter, ontstond uit de aarde uit het meer.

De toren staat op de plaats van een ander werk dat nooit werd voltooid. Daar stond de Yanshou Ta, een pagode van negen verdiepingen die Qianlong liet slopen toen ze bij de achtste was, om op haar plek een paviljoen te bouwen naar het voorbeeld van de Gele Kraanvogeltoren van Wuchang.

Op korte afstand, in het westelijk deel van de heuvel, bewaart het Bronzen Paviljoen (Baoyun Ge) een duistere episode. Het had 12 deuren en 20 bronzen ramen met 70 roosters in de vorm van een waterkastanjebloem; na de plunderingen van 1860 en 1900 ontbraken 10 ramen en 31 roosters, en in 1940 haalde het parkbestuur de resterende 39 weg om ze in een opslagplaats te bewaren. De ramen doken op in Parijs: in 1993 kocht de Amerikaanse ondernemer Maurice Greenberg via American International Group de 10 ramen met zo’n 20 roosters en gaf ze gratis terug; in 1995 overhandigde een gepensioneerde Franse authenticatie-expert nog een rooster, en in 2024 kwam er nog een terug die verzamelaar Li Lei in een veilingcatalogus in Frankrijk had gezien. Volgens conservator Wei Lijia is van de laatste negen niets bekend. De audiogids volgt op het terras het spoor van die stukken.

Luister naar deze stop in de app

De hoofdloze boeddha’s op de top

Sea of Wisdom Temple (智慧海)

Samenvatting van deze stop

Boven op de heuvel is de Zee van Wijsheid (Zhihuihai) een tempel zonder houten balken, bekleed met geglazuurde baksteen in vijf kleuren en bedekt met meer dan 1.000 boeddha’s in reliëf. In de onderste helft van de muren hebben er veel geen hoofd: die werden tijdens de Culturele Revolutie (1966-1976) met beitelslagen weggehaald.

Achter hem toont de noordhelling een andere, oudere wond. Complexen als de Xumi Lingjing-zaal en de Gaichun-tuin, verbrand in 1860, werden nooit herbouwd: er resten platforms, trappen en voetstukken, in contrast met de voor Cixi herbouwde zuidhelling. Twee vernielingen uit twee verschillende eeuwen op dezelfde plek; voor de tempel legt de vertelling uit waarom de ene kant van de heuvel werd herbouwd en de andere niet.

Luister naar deze stop in de app

Beschilderde balken en een laatste wandeling

Uitkijkpaviljoen Yuzao Xuan van de Lange Galerij

Samenvatting van deze stop

De Lange Galerij (Changlang) is 728 meter lang en telt 273 traveeën aan de voet van de heuvel, tegenover het meer, met vier tussenpaviljoenen. Op haar balken staan meer dan 14.000 schilderingen met scènes uit geschiedenis, roman en landschap, al schommelt het cijfer tussen meer dan 8.000 en meer dan 17.000, afhankelijk van wat als schildering telt. De taferelen werden in 1959 en 1979 opnieuw geschilderd; bij de in 2020 begonnen restauratie, met digitale 3D-opmeting, schilderde opnieuw meester Li Yanzhao, die ook al aan de campagne van 1979 had gewerkt.

Een van de paviljoenen, het uitkijkpaviljoen Yuzao Xuan, opent naar het water. Vanaf hier verdronk de geleerde Wang Guowei zich op 2 juni 1927 in het Kunming-meer. De oorzaak van zijn zelfmoord is nooit opgehelderd, en de verwarring groeide door een postuum gevalst gedenkschrift van Luo Zhenyu. In het paviljoen geeft de audiogids die ernstige noot aan de wandeling onder de beschilderde balken.

Luister naar deze stop in de app

Een stenen schip met schoepenraderen

Marble Boat (清晏舫)

Samenvatting van deze stop

Gestrand op de westoever dateert het Stenen Schip (Qingyan Fang) uit 1755 en heeft het een romp van grote blokken van 36 meter. Zijn Chinese paviljoen brandde in 1860 af en in 1893 werd het herbouwd in hout dat als marmer was geschilderd, met een tweeverdiepingen tellende hut in westerse stijl en uitgesneden schoepenraderen aan de zijkanten, onder de naam ‘heldere rivier, kalme zee’. Een schip dat niet vaart, in westerse stoom gestoken een jaar vóór de zeenederlaag tegen Japan.

De keizerlijke tuin kende daarna een heel ander leven. Na de troonsafstand van de Qing bleef hij privébezit van de keizerlijke familie, verkocht hij vanaf 1914 kaartjes aan het publiek en werd hij in 1924, nadat Puyi was verdreven, een gemeentepark. En elke winter, wanneer het Kunming-meer bevriest, wordt het de grootste natuurlijke openluchtbaan van Peking: in het seizoen van 2026, geopend op 17 januari, bedroeg de beschikbare oppervlakte zo’n 160.000 m², met opstapplaatsen bij Yulantang, de bronzen os, Paiyundian en de Westdijk. Behalve schaatsen glijden de Pekingers op traditionele sleeën voor een of twee personen of op ijsfietsen, en de bewakers meten elke ochtend om 8 uur, vóór de opening, en om 14 uur, het warmste moment, de dikte van het ijs. De laatste halte van de audiogids sluit voor het schip het verhaal af van een tuin die van het hof was en nu van de wandelaars is.

Luister naar deze stop in de app