Tibetaans-boeddhistische tempel
Audiogids Lamatempel (Yonghegong)
Het landhuis waar een prins woonde die keizer werd en waar een andere werd geboren, in 1744 omgebouwd tot het grote Tibetaans-boeddhistische klooster van Peking: gele paleisdaken, een gouden urn om reïncarnaties te kiezen en een Maitreya van sandelhout van 18 meter tussen de wierookrook.
- 60 min audio
- Tibetaans boeddhisme
In 1694 liet keizer Kangxi in het noordoosten van de binnenstad, op oude vertrekken van de eunuchen van het Ming-hof, de residentie bouwen van zijn vierde zoon, Yinzhen, bekend als het landhuis van de Vierde Heer. Daar werd in 1711 de toekomstige keizer Qianlong geboren en daar rustte van 1735 tot 1737 de kist van Yongzheng. In 1744 maakte Qianlong er een klooster van de Gelug-school van het Tibetaans boeddhisme van, ingewijd in januari 1745: een as van zalen met keizerlijke gele pannen die van zuid naar noord loopt en eindigt in de Wanfuge, het paviljoen van drie verdiepingen met de Maitreya van sandelhout.
Het contrast zit in wat leeft binnen een keizerlijk monument. Op de binnenplaatsen waar het Qing-hof reïncarnaties loodde, trekken de gelovigen nu met de drie wierookstokjes die de tempel gratis uitdeelt; in 2023 werd hij de trendy tempel van de Chinese jongeren, die succes op het werk vragen en in de rij staan om armbandjes te kopen gemaakt van de as van diezelfde wierook. En aan het begin van het jaar voeren de lama's nog altijd de cham uit, de gemaskerde exorcismedans die de Pekingers ‘de spoken slaan’ noemen.
Hoogtepunten
- Ketel voor Laba-pap — Het brons van de trommeltoren dat nog dienstdoet bij de uitdeling in de twaalfde maanmaand
- Stèlepaviljoenen — De Verhandeling over de lama's van 1792 in vier talen en het verhaal van de gouden urn
- Yongyou-zaal — Vertrek van prins Yinzhen en rustplaats van zijn kist, in het landhuis waar Qianlong werd geboren
- Falun-zaal — Tsongkhapa, de preekstoelen van 1954 en een berg van rozenhout met vijfhonderd arhats
- Wanfuge — Een staande Maitreya van 18 meter uit één enkele witte sandelhoutstam gesneden
In het noordoosten van de oude binnenstad van Peking openen drie bogen met geglazuurd dak de weg naar de Lamatempel (雍和宫, Yonghegong), het grote keizerlijke klooster van Tibetaans boeddhisme van de hoofdstad. Vóór het een tempel was, was het een huis: in 1694 liet keizer Kangxi hier de residentie bouwen van zijn vierde zoon, Yinzhen, de toekomstige keizer Yongzheng, en in 1711 werd tussen zijn muren Hongli geboren, die als Qianlong zou regeren. Het complex was tegelijk de residentie van een keizer vóór hij regeerde en de wieg van een andere, en nu hangt er nog altijd wierook.
De geschiedenis van de Lamatempel maakt een draai in 1744, toen Qianlong het paleis veranderde in een klooster van de Gelug-school, met de Tibetaanse naam Ganden Jinchagling, en het bevolkte met vijfhonderd lama’s uit Tibet, Mongolië en de hoofdstad zelf. Sindsdien werkte het complex ook als regeerinstrument: hier werd een van de twee gouden urnen bewaard waarmee het Qing-hof de reïncarnaties van de grote lama’s loodde. Wat er na 1949 gebeurde, is omstreden: een versie spreekt van decennia van sluiting en van een bescherming tijdens de Culturele Revolutie die aan Zhou Enlai wordt toegeschreven, terwijl andere gegevens, zoals de staatswerken van 1950-1952, de preken van 1954 of de tot 1965 benoemde abten, een volledige sluiting tegenspreken. Sinds februari 1981 is het weer een actieve gebedsplaats.
Om te weten wat er te zien is in de Lamatempel en zijn architectuur te lezen, van paleis met gele pannen tot klooster met Tibetaanse torentjes op het dak, doorloopt de audiogids de as van zuid naar noord in zes haltes en een uur vertelling: van de ketel voor de Laba-pap naar de stèles in vier talen, van de zaal waar de kist van een keizer rustte naar de Berg van de Vijfhonderd Arhats, tot de Maitreya van sandelhout van 18 meter. Het is de draad van een prinsenhuis dat het politieke apparaat van een keizer werd, en van dat apparaat dat, tegen alle verwachting in, een tempel werd waar Peking nog steeds om geluk vraagt.
Vóór het een tempel was, was het een prinsenhuis; het Paleis van Prins Gong, aan het Shichahai-meer, toont een Qing-prinselijke residentie die dat nooit heeft opgehouden te zijn. Zo’n twee kilometer naar het westen sluiten de Trommel- en Klokkentoren de centrale as van Peking af.
Cementen kolommen in het landhuis van de Vierde Heer
Keizerlijke weg en toegangsbogen
Samenvatting van deze stop
Het bezoek begint op een binnenplaats die in het zuiden wordt afgesloten door een grote schermmuur, met drie pailou, de ceremoniële houten bogen met gekleurd geglazuurd dak. Daarvandaan loopt de keizerlijke weg, de Niandao, recht naar de Zhaotai-poort. Het is een ingang op de schaal van een paleis eerder dan van een tempel, en daar is een verklaring voor: in 1694 liet keizer Kangxi hier, op oude vertrekken van de eunuchen van het Ming-hof, de residentie bouwen van zijn vierde zoon, Yinzhen. Aanvankelijk stond ze bekend als het ‘landhuis van de Vierde Heer’; die prins zou uiteindelijk als Yongzheng regeren.
De bogen bewaren ook een verlies uit de twintigste eeuw. Hun pijlers waren van verguld nanmu-hout en werden tijdens de Japanse bezetting van Peking vervangen door cementen kolommen, die nu de gekleurde daken dragen.
Vanaf hier begint ook een code van gebaren die veel gelovigen op elke drempel herhalen: onder hen gaat de raad rond niet door de middelste poort te gaan, de ‘lege poort’ (kongmen), omdat wie erdoorheen gaat de reis tevergeefs zou maken. Op de keizerlijke weg vertelt de audiogids hoe het huis van een prins uiteindelijk het politieke instrument van een keizer werd.
Zes ketels pap voor heel Peking
Ketel voor Laba-pap
Samenvatting van deze stop
Voorbij de Zhaotai-poort, naast de trommeltoren, verschijnt een enorm bronzen vat in de vorm van een kruik: de ketel voor de Laba-pap. In de Qing-tijd huisvestte het oostelijk paleis van de Yonghegong een werkplaats van grote ketels voor dit gerecht. Het vuur werd aangestoken op de 7e dag van de twaalfde maanmaand, bij zonsopgang van de 8e stonden zes ketels klaar en de zesde werd uitgedeeld onder de inwoners van Peking. De ketel wordt nog steeds gebruikt bij de jaarlijkse uitdeling.
Naast dezelfde poort staat de kraam waar de tempel gratis ecologische wierook uitdeelt: van buiten meegebrachte stokjes zijn niet toegestaan en er wordt gevraagd er drie te offeren, geen bossen. Het is de regel van een plek die, na de staatswerken van 1950-1952 en zijn opname in 1961 op de eerste lijst van beschermde nationale monumenten, in februari 1981 heropende als actieve tempel en in 1983 werd uitgeroepen tot sleuteltempel van het boeddhisme van het land. Nu ontvangt hij mensenmassa’s: bij het Chinese Nieuwjaar van 2026 verkocht hij 40.000 online kaartjes per dag en organiseerde hij het bezoek in één richting, van zuid naar noord.
De as van die stokjes heeft een tweede leven. In 2023 werd de Yonghegong de trendy tempel van de Chinese jongeren: op 26 februari van dat jaar stonden tienduizenden mensen, veel studenten of pas begonnen op hun werk, in de rij om geluk te vragen, en de boeddha’s van werk en fortuin trokken meer smeekbeden dan die van de liefde. De langste rijen stonden echter bij de winkels van de tempel, waar armbandjes worden verkocht gemaakt van as van de wierook die de gelovigen branden, die men laat wijden en als amulet draagt. Naast de ketel vertelt de audiogids de grap die over een van die armbandjes rondgaat.
Een gouden urn om reïncarnaties te kiezen
Stèle van de Verhandeling over de lama's
Samenvatting van deze stop
Voor de hoofdzalen bewaren twee paviljoenen de stèles van Qianlong, geschreven in het Chinees, Mantsjoe, Mongools en Tibetaans, een taal op elke zijde. Die van 1744 markeert de omvorming van het paleis tot klooster van de Gelug-school, dat vijfhonderd lama’s herbergde onder een grote lama en vier demchi. De andere draagt de ‘Verhandeling over de lama’s’ (Lama Shuo), meer dan 2.100 tekens die de keizer in 1792 eigenhandig schreef. Dezelfde vier talen keren terug op de platen met de naam van de tempel boven de poorten.
Datzelfde jaar legde het hof het loten van de gouden urn op om de herboren kinderen van de grote lama’s te herkennen. Qianlong liet twee urnen maken: een voor de Jokhang van Lhasa en een voor de Yonghegong, bestemd voor de reïncarnaties van Mongolië, Qinghai en Gansu. De steen in vier talen toont zo de andere kant van het klooster: een instrument waarmee een keizer Mongolen en Tibetanen regeerde, tot het punt dat hij in een urn liet loten wie de reïncarnatie van een lama was.
Op dezelfde binnenplaats walmt onophoudelijk een groot bronzen wierookvat, naast een bronzen maquette van de berg Sumeru, het middelpunt van het boeddhistische universum. In Peking zegt men dat het wierookvat in de tijd van Qianlong werd gegoten met Xuande-wierookvaten van de Ming-dynastie uit het keizerlijk paleis, en dat het daarom meetelt onder de ‘drie wonderen’ van de stad, naast de grote jadekom van Beihai en de Negendrakenmuur; het is overlevering, geen zekerheid. Voor de stèle ontrafelt de audiogids wat de keizer over de lama’s heeft opgeschreven.
De kist die de daken geel kleurde
Yongyou-zaal
Samenvatting van deze stop
De hoofdzaal, de Yonghegong-zaal, was de ontvangstzaal van het landhuis en herbergt nu de Boeddha’s van de Drie Tijdperken en de achttien arhats. Verder naar het noorden staat de Yongyou-zaal, het voormalige vertrek van prins Yinzhen, die nu boeddha’s van het lange leven en van de geneeskunde bewaart. Het huis had ook zijn huiselijke kant: in 1711, in een vertrek dat de Ruyi van de Oostelijke Studietuin heette, werd Hongli geboren, zoon van Yinzhen en toekomstig keizer Qianlong.
Toen Yongzheng in 1735 stierf, rustte zijn kist in de Yongyou-zaal tot 1737. Een van de verklaringen voor de geel geglazuurde pannen van de hoofdzalen, de kleur die voor de keizer was gereserveerd, wijst naar die wake; een andere bron schrijft het toe aan Qianlong, die turkooizen pannen zou hebben vervangen om de tempel keizerlijke rang te geven. Wat de reden ook is, het geel van de daken is het spoor dat hier een keizer woonde.
Aan de prins die deze zalen bewoonde, wordt bovendien een duistere legende gekoppeld. De overlevering vertelt dat Yinzhen het gesjirp van de cicaden niet kon verdragen terwijl hij mediteerde of las en enkele bedienden beval ze te vangen met lange bamboestokken bestreken met lijm, waaraan de naam ‘Kantoor van de Plakkerige Stokken’ (Niangan chu) zou ontleend zijn. De legende voegt eraan toe dat die cicadavangers in de strijd van de zonen van Kangxi om de troon een spionagenetwerk werden met hoofdkwartier in de Yonghegong, gewapend met de xuedizi, een kooi die op afstand hoofden kon afrukken. Van het korps wachters met stokken is wel een spoor; de geheime basis in de tempel is volksoverlevering en de xuedizi komt uit romans uit de Qing-tijd, niet uit de geschiedenis. Voor de Yongyou-zaal scheidt de audiogids wat geschiedenis is van wat mythe is.
Vijfhonderd arhats achter de preekstoelen van 1954
Berg van de Vijfhonderd Arhats
Samenvatting van deze stop
De Falun-zaal, de voormalige slaapkamer van de prins, is de grote gebedszaal van het klooster: kruisvormig plattegrond en vijf kleine paviljoenen in Tibetaanse stijl op het dak, die de berg Sumeru voorstellen. Binnen, in het halfdonker, verheft zich het bronzen standbeeld van Tsongkhapa, wiens school die van het klooster is, tussen twee houten preekstoelen.
Vanaf die preekstoelen predikten in 1954, tijdens hun verblijf in Peking, de Dalai Lama en de Panchen Lama. De lijn komt van ver: het klooster werd op 20 januari 1745 ingewijd in een ceremonie onder leiding van de derde Changkya, Rolpé Dorje, de lama die in 1724 naar Peking was gekomen als studiegenoot van prins Hongli en die de omvorming van het paleis tot tempel leidde.
Achter Tsongkhapa, achter beschermend glas en bij weinig licht, verheft zich de Berg van de Vijfhonderd Arhats: een reliëf van rozenhout van bijna 5 meter hoog, 3,5 lang en 30 centimeter dik, bevolkt door vijfhonderd figuren van goud, zilver, koper, ijzer en tin. In de zaal volgt de audiogids de draad die de studiegenoot van een keizer met de preekstoelen van 1954 verbindt.
Een Maitreya van 18 meter uit één stam
Maitreya van sandelhout in de Wanfuge
Samenvatting van deze stop
Het laatste gebouw van de as is ook het hoogste: de Wanfuge, met drie verdiepingen, door verhoogde overdekte loopbruggen verbonden met de zijpaviljoenen Yongkangge en Yansuige. Binnen verheft zich een staande Maitreya van 18 meter, gesneden uit één enkele stam witte sandelhout. Volgens de meest gedetailleerde versie van zijn herkomst verkreeg de zevende Dalai Lama in Gorkha, in het huidige Nepal, in ruil voor talrijke schatten een stam van 3 meter doorsnede die via Tibet en Sichuan naar Peking reisde, waar de ambachtslieden van het Keizerlijk Huis hem uitsneden als een figuur van 26 meter: 18 boven de grond en 8 begraven.
Andere bronnen presenteren hem als een geschenk van de Dalai Lama dat in drie jaar uit Tibet werd gebracht, Guinness geeft hem als in twee jaar gesneden en voltooid in 1750, en ook de maten komen tussen de bronnen niet overeen. Naar de tempel kwamen bovendien de materialen van een andere Wanfuge: in 1748 werd bevolen het paviljoen met die naam op de Jingshan-heuvel te demonteren en zijn hout, bakstenen, pannen en stenen naar de Yonghegong te brengen, en om ze eruit te krijgen werd een grote poort in de noordelijke muur van Jingshan geopend.
Maitreya speelt ook de hoofdrol in het spectaculairste ritueel van de tempel, de cham, de gemaskerde exorcismedans die de lama’s aan het begin van het jaar uitvoeren en die de Pekingers ‘dǎ guǐ’ noemen, ‘de spoken slaan’. Onder Qianlong werd het een grote officiële ceremonie. In de oude versie baanden een witte en een zwarte geest met stokken en zweepslagen een weg door het publiek; de demon werd zichtbaar als een hert dat niemand kon vangen tot Maitreya, in de gedaante van de lachende monnik Budai, hem ving, en een deegbeeld brandde aan de poorten van de tempel. In 1916 werd er al entree gevraagd om het te zien en na 1924 bleef de Yonghegong het enige toneel van de dans in Peking. Na 1949 werd ze onderbroken, herleefde ze slechts eenmaal in 1957, keerde in 1987 terug en trekt nog altijd tienduizenden toeschouwers. Voor de Maitreya sluit de audiogids de route af met de reis van die stam naar Peking.
