UNESCO-werelderfgoed
Audiogids Bayon (Prasat Bayon)
Een boeddhistische tempel in het exacte centrum van Angkor Thom, bekroond door torens met gigantische, glimlachende gezichten. Zijn muren bewaren in reliëf de oorlog tegen de Cham en het dagelijks leven van de Khmer.
- 75 min audio
- Boeddhistische tempel van Angkor
De Bayon werd gebouwd aan het eind van de twaalfde of het begin van de dertiende eeuw als staatstempel van koning Jayavarman VII, in het hart van zijn hoofdstad Angkor Thom. Het is de laatste staatstempel die in Angkor werd gebouwd en de enige die vooral aan boeddhistische godheden is gewijd, in een breuk met de eerdere hindoeïstische bergtempels. Zijn oorspronkelijke naam was Jayagiri, ‘Berg van de Overwinning’; ‘Bayon’ werd hem in 1880 gegeven door de Franse ontdekkingsreiziger Étienne Aymonier.
De tempel bewaart 37 van de 49 gezichtentorens die hij ooit had, met zo’n 200 gigantische glimlachende gezichten waarvan de identiteit omstreden blijft: portretten van de koning, de bodhisattva Avalokiteshvara of een versmelting van beide. Op de muren combineert een kilometer reliëfs zonder inscripties een zeeslag tegen de Cham met markten, openluchtkeukens en een hanengevecht.
Hoogtepunten
- Gezichtentorens — 37 bewaard, zo’n 200 glimlachende gezichten
- Reliëf van de zeeslag tussen Khmer en Cham op de Tonlé Sap
- De Chinese jonk en het hanengevecht in de zuidelijke galerij
- Hindoeïstische reliëfs van de binnengalerij en de legende van de Melaatse Koning
- Centrale toren van 43 meter en de gebroken Boeddha uit een put
De geschiedenis van de Bayon begint aan het eind van de twaalfde of het begin van de dertiende eeuw, toen Jayavarman VII hem bouwde als staatstempel in het centrum van Angkor Thom. De lanen die vanaf de poorten in de vier windrichtingen vertrekken, leiden rechtstreeks naar hem toe, zodat de hele ommuurde stad naar deze plek wijst. Binnen zijn muren bestaan een grote oorlog tegen de Cham, marktscènes, een eeuw later toegevoegde hindoeïstische mythologie en een bos van torens met gezichten. Meer dan achthonderd jaar van geloofswisselingen, restauraties en discussies over wie de eigenaar van die glimlachen is, loop je het best af met de audiogids, halte na halte. Onder de grote tempels van Angkor deelt Angkor Wat met hem de schaal van het complex, en behoort Ta Prohm, net als de Bayon, tot het bouwprogramma van Jayavarman VII.
Het terras in het exacte centrum van Angkor Thom
Bayon
Samenvatting van deze stop
Het bezoek begint op het oostelijke terras, het toegangsplatform dat na het oorspronkelijke plan werd toegevoegd en waarlangs je een op het oosten gerichte tempel binnengaat. Vanaf hier is de positie van de Bayon te voelen: het punt waar de lanen van de vier poorten van de hoofdstad van Jayavarman VII samenkomen.
Hier komt ook naar voren wat hem onderscheidt. Het is de laatste staatstempel die in Angkor werd gebouwd en de enige die vooral voor de verering van boeddhistische godheden werd opgericht. Zijn oorspronkelijke naam was Jayagiri, ‘Berg van de Overwinning’, en de huidige naam komt van Étienne Aymonier, die hem in 1880 zo doopte.
Een legende die in het Midden-Khmer is opgetekend, presenteert de tempel als aardse weerspiegeling van Vejayant, het hemelse paleis van de god Indra, een verklaring die ook voor de naam is voorgesteld. De audiogids bewaart voor dit punt het detail dat de manier van kijken naar het complex verandert.
Oorlog op het meer, markt eronder
Reliëf van de zeeslag
Samenvatting van deze stop
In het oostelijke deel van de buitenste zuidelijke galerij toont de muur een zeeslag tussen Khmer en Cham op het Tonlé Sap-meer. De oorlogsschepen nemen de bovenste strook van het reliëf in.
Eronder speelt een ander verhaal: een markt, openluchtkeuken, jagers en vrouwen die voor kinderen en een zieke zorgen. Dezelfde muur verenigt zo de grote krachtmeting en het gewone leven van wie ondertussen bleef koken en kopen.
De reliëfs van de buitengalerij dragen geen inscripties, zodat de identificatie van de afgebeelde episodes, ook de precieze datum van deze slag, onzeker blijft. Die onzekerheid maakt deel uit van wat de audiogids ter plekke uitlegt.
De Chinese jonk en het hanengevecht
Reliëf van de Chinese jonk
Samenvatting van deze stop
Voorbij de poort van het binnenplein toont de zuidelijke galerij een tafereel met boten en vissers met een Chinese jonk. Eronder verschijnt een hanengevecht, een weddenschap die verwijst naar het dagelijks leven van elk Cambodjaans dorp.
In de oostelijke galerij marcheert een Khmer-leger waarin Chinese soldaten figureren. Deze beelden tekenen een open wereld, met handelaren en strijders uit China die de steen deelden met het hof en het gewone volk.
Hindoegoden op een boeddhistische tempel
Reliëfs van de binnengalerij
Samenvatting van deze stop
De binnengalerij behoort tot een andere tijd. Onder Jayavarman VIII (1243-1295) werd de tempel tot het hindoeïsme bekeerd: de 16 kapellen van het plein van de buitengalerij werden gesloopt en de binnenmuren werden bedekt met reliëfs van hindoeïstische mythologie met Shiva, Vishnu en Brahma. Tussen deze panelen, kleiner dan die van de buitengalerij, bevindt zich het Karnen van de Melkzee ten noorden van de westpoort.
De Bayon werd eerst opgevat als een bouwwerk van één niveau, zoals Ta Prohm en Banteay Kdei, en het bovenste terras werd kort daarna toegevoegd na een wijziging van het ontwerp. Daarom is er nauwelijks ruimte tussen dat terras en de binnengalerij, een samendrukking die nog altijd zichtbaar is.
Op andere panelen vecht een koning met blote handen tegen een reusachtige slang en verschijnt hij in latere scènes ziek op zijn bed. Deze beelden worden in verband gebracht met de Cambodjaanse legende van de Melaatse Koning, een vorst die door het gif van de slang waartegen hij streed melaatsheid zou hebben opgelopen.
Tweehonderd glimlachen zonder zekere eigenaar
Gezichtentorens van de Bayon
Samenvatting van deze stop
Op het bovenste terras verrijzen de gezichtentorens. De tempel had er ooit 49 en bewaart er nu 37; elke toren draagt twee, drie of vooral vier gigantische glimlachende gezichten, zo’n 200 in totaal, een aantal dat niet exact vast te stellen is omdat veel gezichten maar gedeeltelijk bewaard zijn.
De identiteit van de gezichten blijft open. Ze worden gelezen als portretten van Jayavarman VII, als de bodhisattva Avalokiteshvara (Lokesvara) of als een versmelting van beide, en een deel van de lokale bevolking brengt ze in verband met de vier gezichten van Brahma en noemt de tempel Prohm Bayon. Ook het aantal torens verschilt per bron. Volgens de Khmer-overlevering zouden de 54 toppen, de 49 torens van de tempel plus de 5 van de poorten van Angkor Thom bij elkaar, de 54 provincies en steden van het toenmalige koninkrijk vertegenwoordigen.
De centrale toren, oorspronkelijk kruisvormig en later opgevuld tot hij rond werd, verheft zich 43 meter boven de grond. Rond deze tempel speelt ‘Het terras van de Melaatse Koning’, het laatste toneelstuk van Yukio Mishima, geschreven vóór zijn dood in 1970, waarin het gebouw groeit terwijl de melaatsheid het lichaam van Jayavarman VII aantast.
De gebroken Boeddha die uit een put terugkeerde
Centrale toren van de Bayon
Samenvatting van deze stop
De rondgang eindigt voor de centrale toren, aan de oostkant, voor een afwezigheid. Het hoofdbeeld van het heiligdom was een in meditatie zittende Boeddha van 3,6 meter, beschermd door de kap van de slangenkoning Mucalinda. Tijdens het bewind van Jayavarman VIII werd hij weggehaald en in stukken gebroken, en in 1933 werden de fragmenten uit de bodem van een put geborgen, hoewel sommige bronnen de vondst in het centrale heiligdom plaatsen en er geen sluitend bewijs is van de herkomst van het beeld of van de reden van de vernietiging.
In 1935, met de Boeddha inmiddels weer samengesteld, liet koning Sisowath Monivong hem opnieuw wijden op een boeddhistisch terras zo’n 500 meter van de Bayon, nu de pagode Preah Vihear Pram Pi Lveng, die nog altijd pelgrims ontvangt.
De tempel wordt nog steeds hersteld. Tussen begin 2023 en januari 2024 werd het zuidwestelijke platform van het derde terras gerestaureerd, dat beschadigd was doordat boomwortels de stenen hadden verschoven en het water toegang hadden gegeven, en werd een nāga-balustrade van 12 meter teruggeplaatst.
