Historisch kanaal
Audiogids Bang Luang-kanaal (Khlong Bang Luang)
Vijf eeuwen geleden verliet de Chao Phraya deze bedding via een kortere weg, en de oude rivier bleef als kanaal achter. In Thonburi bewaart het Bang Luang-kanaal houten huizen boven het water, tempels uit de tijd van Ayutthaya en een huis van edelsmeden dat rond een chedi is gebouwd.
- 60 min audio
- Kanalen van Thonburi
Het Bang Luang-kanaal, nu Khlong Bangkok Yai genoemd, ontstond niet als kanaal: het was een meander van de Chao Phraya zelf, zo lang dat het per boot afleggen ervan meer dan een dag kostte. In de zestiende eeuw werd een kortere weg gegraven om de bocht af te snijden, de rivier koos de korte route en de oude bedding raakte in twee kanalen gesplitst, de Bangkok Noi bovenstrooms en de Bangkok Yai, of Bang Luang, benedenstrooms. Toen Taksin het hof in Thonburi vestigde (1767–1782), vulden zijn oevers zich met residenties van hoge functionarissen, de khaluang, en van Chinese families die de koning hadden geholpen: vandaar de namen Khlong Bang Kha Luang en Khlong Bang Luang.
Het laatste stuk, tussen Wat Kamphaeng Bang Chak en Wat Khuha Sawan, was een bloeiende markt en een belangrijke doorgangsroute, raakte eeuwenlang op de achtergrond en kwam weer tot leven met de komst van Baan Silapin, het Huis van de Kunstenaar. Dat huis van edelsmeden heeft een zeldzaamheid die het definieert: het staat niet naast een oude chedi met twaalf hoeken, maar eromheen, met het monument ingeklemd op zijn binnenplaats. Op de begane grond bewegen drie poppenspelers in het zwart elke pop van het Thaise poppentheater.
Hoogtepunten
- Baan Silapin — Het houten huis van een familie edelsmeden, gebouwd rond een chedi van ongeveer 10 meter
- Hun lakhon lek-poppen — Drie poppenspelers in het zwart om één enkele pop te bewegen
- Wat Kamphaeng Bang Chak — Jataka-muurschilderingen met de seinmast van Denemarken en zeven chedi’s met twaalf hoeken
- Oude bedding van de Chao Phraya — De meander die de rivier via een kortere weg uit de zestiende eeuw verliet
- Wat Khuha Sawan — Gesneden houten frontons, dubbele sema’s van rood zandsteen en een Boeddha die naar Wat Pho vertrok
Aan de oever van Thonburi, tegenover het Bangkok van de wolkenkrabbers, stroomt een smal kanaal dat in werkelijkheid een gepensioneerde rivier is. De geschiedenis van het Bang Luang-kanaal begint voordat Bangkok bestond: het gedicht Kamsuan Samut, omstreeks 1482–1491 geschreven, beschrijft de reis langs ditzelfde meander van de Chao Phraya en noemt gemeenschappen als Bang Chak, Bang Ramat, Bang Chueak Nang en Bang Nang Nong. Kort daarna leidde een in de tijd van Ayutthaya gegraven kortere weg de rivier af, en de oude bocht werd een kanaal. Met het hof van Taksin in Thonburi kwamen de functionarissen en de Chinese families die het zijn naam gaven; later was de Khlong Bang Luang het eerste kanaal van Thailand met straatlantaarns.
Nu staat het officieel bekend als Khlong Bangkok Yai, en sinds een besluit van de Ministerraad van 13 juni 1967, onder de regering van maarschalk Thanom Kittikachorn, is het verklaard tot belangrijk kanaal dat over zijn ongeveer 6 km moet worden behouden, van het fort Wichai Prasit tot de Khlong Mon. Wat te zien aan het Bang Luang-kanaal laat zich samenvatten in zijn levendigste stuk, dat van Wat Kamphaeng Bang Chak naar Wat Khuha Sawan: houten huizen op palen, een kunstgalerij die ademt rond een chedi en twee tempels waarvan de architectuur verwijst naar het late Ayutthaya. De audiogids van EarGuide loopt dat stuk te voet af in vier haltes.
Het kanaal ligt aan dezelfde oever van Thonburi als Wat Arun, en aan de andere kant van de Chao Phraya vervolledigt Wat Pho het bezoek aan het Bangkok van de koninklijke tempels.
Het huis van edelsmeden dat een chedi omarmt
Baan Silapin
Samenvatting van deze stop
Baan Silapin, het Huis van de Kunstenaar, was generaties lang het huis van de familie Raksamruat, een oud geslacht van edelsmeden. Toen de laatste erfgenaam het verkocht, maakte de koper, Chumphon Akkaphanthanon, er een galerij en ontmoetingsplaats voor kunstenaars van. Het is een houten huis van twee verdiepingen, in “Manila”-stijl en L-vormig: boven de galerij; beneden het poppenpodium en een winkel; en een veranda-café boven het water.
Wat het uniek maakt, zit op de binnenplaats. Daar verrijst een door de tijd verweerde chedi met twaalf ingesprongen hoeken, van ongeveer 10 meter: het monument hoorde bij de naburige tempel en het huis werd eromheen gebouwd, zodat het erbinnen kwam te staan. Over zijn leeftijd zijn de bronnen het niet eens: een beschrijft het als honderdjarig huis, een andere als huis van meerdere eeuwen, en het cijfer van 200 jaar dat sommige blogs herhalen komt in de open bronnen niet voor.
Op de begane grond wordt hun lakhon lek opgevoerd, het Thaise theater met kleine poppen, waarin drie poppenspelers in het zwart één enkele pop bewegen: de een het lichaam, de ander de linkerhand en -voet, de derde de rechterhand en -voet. Een bron kent de voorstellingen toe aan de Sippatham Dance Troupe, aanwezig sinds 2010; een andere aan het gezelschap Kham Nai. Hoe die zes handen op elkaar zijn afgestemd zodat de pop lijkt te ademen, legt de vertelling uit voor het podium.
Bang Chak, het kruispunt dat al in een gedicht werd bezongen
Wat Kamphaeng Bang Chak
Samenvatting van deze stop
Een paar stappen verder splitst het kleine Khlong Bang Chak zich af van het hoofdkanaal. Die vertakking, tussen Baan Silapin en de tempel, is de Bang Chak die het Kamsuan Samut aan het eind van de vijftiende eeuw noemt, toen hier nog de grote rivier liep. Aan de monding van het kanaal staat Wat Kamphaeng Bang Chak, met een geregistreerde stichting in 1824 en een gewijd terrein in 1850. Zijn kleine ubosot, in laat-Ayutthaya-stijl en voorgezeten door de Boeddha Luang Pho Butsarakham, onderging grote hervormingen onder Rama III en Rama V, die waarschijnlijk werden bekostigd door een functionaris van Chinese afkomst van de Krom Tha Sai, bekend als Chin Sue, hoewel die toeschrijving niet zeker is.
Binnen vertellen de muurschilderingen de laatste tien geboorten van Boeddha en de kosmologie van de Traiphum, maar tussen de heilige taferelen steekt een aards detail uit: de seinmast van Denemarken naast het fort Pong Patchamit, een geschilderd getuigenis van de handel met buitenlanders. De tempel verzamelt bovendien zeven chedi’s met twaalf ingesprongen hoeken; de twee grote, van ongeveer 10 meter, zijn een tweeling: de een rijst op ten zuiden van de ubosot, tegen de muur, en de andere is degene die binnen de binnenplaats van Baan Silapin terechtkwam.
Aan dit terrein wordt ook een verontrustende episode verbonden, opgetekend door de traditie van de tempel: een van de twee kleine vihara’s die de binnenplaats van de ubosot flankeren, bleef meer dan tachtig jaar gesloten. Bij het openen kwamen talrijke oude Boeddhabeelden tevoorschijn, van brons en hout, de meeste in dezelfde houding. Welke dat was en wat die naast een kanaal betekent, onthult de audiogids bij deze halte.
Wandelen langs de oude bedding van de Chao Phraya
Houten huizen op palen
Samenvatting van deze stop
De wandeling vervolgt tussen een rij woningen, cafés en winkels van hout op palen, met steigers op waterniveau en longtailboten die op enkele meters voorbijvaren. Het is moeilijk te geloven dat deze smalle waterstrook de grote rivier van het koninkrijk was: de meander was zo lang dat het per boot afleggen ervan meer dan een dag kostte, en daarom werd onder koning Chairachathirat van Ayutthaya (1534–1546) een kortere weg gegraven, de Khlong Lat Bangkok. De datum is niet geheel onomstreden: een bron plaatst het werk in 1522, terwijl andere het in dat bewind brengen.
De Chao Phraya koos de kortere weg en de oude bedding raakte in de marge. Eeuwenlang verloor het laatste stuk tussen de twee tempels, vroeger een bloeiende markt en een belangrijke doorgangsroute, aan leven, tot de komst van Baan Silapin het wekte. De oever heeft bovendien nog een andere aanjager: volgens de lokale traditie ontstond de drijvende markt van Khlong Bang Luang op initiatief van de abt van Wat Kamphaeng Bang Chak, Luang Pho Narong Panyathipo, zodat de bewoners van het kanaal iets hadden om van te leven.
Die mix van verlaten rivier en een gemeenschap die weigert haar te laten sterven is de stelling van de route, en op dit stuk, met het water op voethoogte, ontvouwt de vertelling haar rustig.
Wat Khuha Sawan en de Boeddha die vertrok
Wat Khuha Sawan
Samenvatting van deze stop
Aan het uiteinde van het gemeenschapsstuk is de ubosot van Wat Khuha Sawan vanaf de oever te zien, met zijn gesneden houten frontons en zijn dubbele sema’s van rood zandsteen uit het late Ayutthaya. Zijn stichting met gewijd terrein staat geregistreerd in 1777, midden in de tijd van Taksin, en zijn eerste naam was Wat Sala Si Na, naar een paviljoen met vier gevels. Rama I restaureerde hem, gaf hem de huidige naam en nam zijn grote bronzen Boeddha uit het vroege Ayutthaya mee, de Phra Phuttha Thewa Patimakon, om de ubosot van Wat Pho aan de overkant van de rivier voor te zitten. Het beeld dat de tempel nu voorzit, is de vervanger die de koning liet maken.
Naast de bibliotheek met geschriften bewaart een vihara het standbeeld van Luang Pho Phong Thammachotiko, abt van ongeveer 1912 tot 1928 en zeer vereerd meditatieleraar aan de oever van Thonburi. Hij maakte amuletten voor zijn volgelingen, en de bekendste draagt een merkwaardige naam, “Phra Somdej Lep Mue”, waarbij “lep mue” “vingernagel” betekent: een poedertablet dat wordt geassocieerd met welwillendheid en succes in de handel. De gelovigen blijven komen om hem hulde te brengen.
Achter de tempel, in een school, overleeft de Boeddha van een ander verdwenen heiligdom, Wat Suwan Khiri, die naar men aanneemt uit het late Ayutthaya stamt en sinds het bewind van Rama VI zonder monniken is. Tussen één afwezigheid en twee blijvers sluit de laatste halte de cirkel van het kanaal, en daar vertelt de audiogids wat er nog te weten valt.
