Koninklijke tempel
Audiogids Wat Pho (Wat Phra Chetuphon)
Een gouden Boeddha van 46 meter, zo groot dat het huis eromheen gebouwd moest worden, vier keramische torens voor vier koningen en 1.431 lessen in steen gegrift voor wie ze wilde lezen. Zo is de Tempel van de Liggende Boeddha, de levende wieg van de Thaise massage.
- 60 min audio
- Liggende Boeddha van 46 m
Wat Pho is ouder dan Bangkok als hoofdstad. Hij heette Wat Photaram en stamde uit de periode van Ayutthaya toen Rama I, die in 1782 het hof naar deze oever van de Chao Phraya had verplaatst en het Groot Paleis naast de tempel had gebouwd, in 1788 opdracht gaf hem te herbouwen op een moerassig terrein dat gedraineerd en opgevuld moest worden. In 1801 werd hij Wat Phra Chetuphon genoemd, ter nagedachtenis aan het klooster van Jetavana, en tientallen jaren later breidde Rama III hem uit tot ongeveer 9 hectare en gaf hij hem bijna alle gebouwen die nu te zien zijn, inclusief de kapel van de liggende Boeddha.
Het grootste contrast van de tempel zit niet in zijn vergulding, maar in zijn doel. Onder Rama III vulden zo’n 50 mensen van het hof en geleerde monniken paviljoenen en galerijen met inscripties over geneeskunde, geschiedenis, literatuur en astrologie, met het idee dat kennis voor iedereen open zou staan, ongeacht rang. Uit die stenen encyclopedie ontstond de school die nu aan de oostkant van het terrein massage onderwijst en die meer dan 200.000 masseurs heeft opgeleid, verspreid over 145 landen.
Hoogtepunten
- Liggende Boeddha — 46 meter lang en 15 hoog, van baksteen en mortel, volledig gelakt en verguld
- Voetzolen — 108 parelmoeren panelen met de gunstige tekens van Boeddha en een chakra in elke voet
- Phra Maha Chedi Si Rajakarn — Vier chedi’s van 42 meter, een voor elk van de eerste Chakri-koningen
- 1.431 steeninscripties — In 2011 door UNESCO opgenomen in het register Memory of the World
- Massageschool — De oorsprong van meer dan 200.000 masseurs opgeleid voor 145 landen
Naast de muren van het Groot Paleis bewaart de koninklijke tempel die de Thai Wat Phra Chetuphon noemen en de rest van de wereld kent als Wat Pho, of Tempel van de Liggende Boeddha, veel meer dan zijn beroemde gouden beeld. De geschiedenis van Wat Pho begint voordat Bangkok hoofdstad was: de oude Wat Photaram bestond al in de tijd van Ayutthaya, en in 1788 liet Rama I hem herbouwen op een moerassig terrein, in de schaduw van zijn nieuwe paleis. Een halve eeuw later begon Rama III aan een renovatie van meer dan zestien jaar, waaruit bijna alles overbleef wat nu te bezoeken is.
Wat uit die werken voortkwam, was meer dan een tempel. Rama I had zo’n 1.200 Boeddhabeelden laten brengen uit verlaten tempels in Ayutthaya, Sukhothai en elders; Rama III voegde 1.431 steeninscripties toe, geschreven tussen 1831 en 1841, over religie, geneeskunde, geschiedenis, literatuur en astrologie. UNESCO nam ze op in haar register Memory of the World, en van die gegraveerde kennis stamt de school voor traditionele geneeskunde en massage af die nog steeds binnen het terrein werkt. Wat te zien in Wat Pho loopt dus van de gouden reus naar de vier grote keramische chedi’s, van het klooster met gelijke Boeddha’s naar de paviljoenen waar massage wordt geleerd.
De tempel verzamelt bovendien kleinere verhalen die veel over hem zeggen: een vijver waar de Britse gezant John Crawfurd rond 1822 noteerde dat de monniken vissen en een krokodil verzorgden, nu een tuin met stenen krokodillen die eind 2024 heropende; of het bezoek van Barack Obama in november 2012, op blote voeten naast Hillary Clinton voor de liggende Boeddha, dat eindigde met een verkiezingsprofetie onder gelach. Om de architectuur van Wat Pho in al haar betekenis te lezen, loopt de audiogids het complex in vijf haltes af, in de volgorde waarin de tempel zich laat begrijpen.
Vanaf de oever bij de tempel is aan de overkant van de Chao Phraya Wat Arun te zien. De jasmijnslingers die aan de Boeddha’s van Bangkok worden geofferd komen van Pak Khlong Talat, de naburige bloemenmarkt, en aan de oever van Thonburi bewaart het Bang Luang-kanaal de oude bedding van de rivier.
Een Boeddha die groter is dan zijn huis
Liggende Boeddha
Samenvatting van deze stop
De eerste halte ligt voor het hoofd van de liggende Boeddha, Phra Buddhasaiyas, en het eerste dat opvalt is de wanverhouding. Het beeld is 46 meter lang en 15 hoog, en vult bijna het hele vihara dat het huisvest. Dat is geen toeval: onder Rama III werd eerst het beeld opgericht en pas daarna het gebouw eromheen, zodat het huis naar de maat van zijn bewoner werd gebouwd. Het is gemaakt van baksteen en mortel, van boven tot onder gelakt en verguld.
De houding heeft een eigen naam. Het is de sihasaiyas, die van de rustende leeuw: de Boeddha rust op zijn rechterzij, met het hoofd op de arm en op twee kussens ingelegd met glasmozaïek, en stelt zijn ingaan in het Nirvana voor. Hij wordt vaak gepresenteerd als de grootste liggende Boeddha van Thailand, hoewel de bronnen het niet eens zijn: andere plaatsen hem onder de grootste van het land of als de op twee na langste.
Onder die schaal ligt een oudere geschiedenis. De tempel heette Wat Photaram, vandaar de korte vorm Wat Pho, en dateert uit de periode van Ayutthaya; zijn stichting is omstreden, want een bron schrijft haar toe aan koning Phetracha en andere noemen haar onbekend. Wat wel gedocumenteerd is, is dat een deel van het zuidelijke gedeelte werd ingenomen door een Frans sterfort, dat Phetracha liet slopen na het beleg van Bangkok in 1688. Hoe dat fort in de geschiedenis van de gouden reus past, vertelt de vertelling ervoor.
108 parelmoeren tekens en munten die klinken
Parelmoeren voetzolen en bronzen kommen
Samenvatting van deze stop
Aan de voeten gekomen gaat de route van schaal naar detail. De voetzolen van de Boeddha, ongeveer 3 meter hoog bij 4,5 lang volgens de meest geciteerde meting (andere bronnen geven andere cijfers), zijn ingelegd met parelmoer en verdeeld in 108 panelen met de gunstige tekens van Boeddha: bloemen, danseressen, witte olifanten, tijgers. In het midden van elke voet draait een chakra.
Achter het beeld wordt de gang van het vihara geflankeerd door 108 bronzen kommen. De gelovigen laten in elk een munt achter en het getinkel begeleidt de hele wandeling; wat wordt ingezameld helpt de tempel te onderhouden. Het getal herhaalt zich niet toevallig, en de betekenis ervan maakt deel uit van wat bij deze halte te horen is.
Die verhouding tussen devotie en onderhoud bereikt haar hoogtepunt elk jaar in april, rond het Thaise Nieuwjaar. Tijdens het jaarlijkse feest ter ere van de liggende Boeddha vult het plein voor het vihara zich met zandchedi’s, plakken de gelovigen bladgoud op het beeld van hun geboortedag en wordt Luang Pho Ong Dam, een in de tempel als heilig beschouwd beeld, rituele gebaad; elke middag wordt ook een groep monniken gebaad. Het is een gedocumenteerde traditie die tegelijk dient om geld in te zamelen.
De groene chedi die Ayutthaya insluit
Phra Maha Chedi Si Rajakarn
Samenvatting van deze stop
In een omheind terrein staan de vier grote chedi’s, Phra Maha Chedi Si Rajakarn, elk 42 meter hoog en bekleed met keramiek in vier kleuren. Elke toren hoort bij een van de eerste vier Chakri-koningen: de groene is van Rama I; de witte, met de as van Rama II, en de gele, gewijd aan Rama III, liet laatstgenoemde bouwen; de blauwe is van Rama IV, die het terrein sloot met de vier erin en zonder ruimte voor een vijfde.
Rama I was het die in 1788 opdracht gaf de oude, vervallen Wat Photaram te herbouwen en hem in 1801 herdoopte tot Wat Phra Chetuphon. Zijn groene chedi bewaart geen schat, maar een wond. Binnenin liggen de resten van Phra Phuttha Sanphet, het grote bronzen staande Boeddhabeeld van Wat Phra Si Sanphet in Ayutthaya, dat in 1767 door de Birmezen werd vernield. De koning wilde het opnieuw laten gieten, maar de monniken waarschuwden hem dat het smelten het koninkrijk ongeluk zou brengen, en hij koos ervoor het in te sluiten.
Volgens het verhaal was de plundering brutaal geweest: na de inname van Ayutthaya zouden de Birmezen het beeld in brand hebben gestoken om zijn goudbekleding, geschat op bijna twee ton, te smelten en eraf te halen, en wat overbleef brak later bij de instorting van het vihara dat het huisvestte. Die fragmenten zijn degene die naar Bangkok reisden. Wat het voor de nieuwe hoofdstad betekende ze zo te bewaren, is de sleutel die de audiogids voor de torens ontwikkelt.
Vierhonderd gelijke Boeddha’s die dat niet zijn
Phra Rabiang-klooster
Samenvatting van deze stop
Het dubbele Phra Rabiang-klooster omringt de ubosot, de wijdingszaal, met zo’n 400 gouden Boeddhabeelden, zittend en staand, op identieke voetstukken op een rij. Ze lijken een serie, maar zijn dat niet: ze maken deel uit van de ongeveer 1.200 die Rama I liet brengen uit verlaten tempels, en stammen uit verschillende tijdperken, Chiang Saen, Sukhothai, U-Thong en Ayutthaya. Het stucwerk en het bladgoud dat ze bedekt, maakt ze voor het oog gelijk.
Dat idee van het gelijkmaken van het ongelijke loopt door de hele tempel. De grote renovatie van Rama III, volgens sommige bronnen begonnen in 1832 en volgens de epigrafische archieven en de website van de tempel zelf in 1830, duurde zestien jaar en zeven maanden, breidde het terrein uit tot 56 rai en liet de meeste huidige gebouwen gebouwd of herbouwd achter. In de ubosot plaatste Rama IV onder het voetstuk van de gouden Boeddha Phra Buddha Theva Patimakorn as van Rama I, en de buitenste balustrade bewaart zo’n 150 stenen reliëfs van de Ramakien uit Ayutthaya.
Uit diezelfde tijd stammen de 1.431 steeninscripties die verspreid zijn over paviljoenen, vihara’s, de wijdingszaal en de zaal van de liggende Boeddha. Ze werden opgesteld door zo’n 50 mensen van het hof en geleerde monniken onder leiding van de abt, de Opperpatriarch prins Paramanuchitchinorot, zodat de tempel een voor iedereen open bron van kennis zou zijn. UNESCO schreef ze op 27 mei 2011 in Manchester in het register Memory of the World, hoewel sommige bronnen de erkenning in 2008 dateren. Waarom een koning geneeskunde wilde onderwijzen op de muren van een tempel, onthult deze halte uiteindelijk.
Van stenen kluizenaars tot massage
Massagepaviljoenen
Samenvatting van deze stop
De laatste halte leidt naar de paviljoenen aan de oostkant, maar de weg loopt langs de rotsheuvels op het plein, de Khao Mor, waar kluizenaarsfiguren zich uitstrekken en kronkelen. In 1836 bestelde Rama III 80 figuren in houdingen van Ruesi Dat Ton, de therapeutische gymnastiek van de kluizenaars, elk met ingegraveerde verzen die uitleggen welke kwaal het verlicht. Er zijn er veel minder bewaard gebleven, en zelfs dat is niet onomstreden: een bron zegt dat ze van zink en tin zijn gegoten, met 24 bewaarde houdingen; een andere houdt vol dat ze van stucwerk zijn gemaakt en telt 18 figuren op twee heuvels.
De grote Chinese stenen figuren die de poorten bewaken en de heuvels sieren, kwamen deels als ballast van de jonken die met China handelden, en daaronder zijn er vier paren reuzen in Europese kleding die als Marco Polo worden geïdentificeerd. Ze worden vaak verward met de echte Yak Wat Pho, de reuzen met rood en groen lichaam die de bibliotheek met geschriften bewaken. Een gedocumenteerde legende vertelt dat de yak van Wat Pho een lening aan die van Wat Arun niet terugbetaalde, dat beiden vochten tot de oever van de rivier was platgetrapt en dat Shiva hen versteende en elk op wacht zette in zijn eigen tempel; daaruit zou de naam Tha Tian van de naburige steiger komen, hoewel andere verklaringen een andere kant op wijzen.
Uiteindelijk wordt de stenen encyclopedie praktijk. In 1955, of in 1957 volgens andere bronnen, werd in de tempel een school voor traditionele geneeskunde en massage gesticht die Thaise farmacie, medische praktijk, verloskunde en massage onderwijst en die meer dan 200.000 masseurs heeft opgeleid die in 145 landen werken. De betaalde lessen en behandelingen vinden plaats in twee paviljoenen op het terrein, en de Nuad Thai werd in 2019 opgenomen in de Representatieve Lijst van het Immaterieel Cultureel Erfgoed van UNESCO. Hoe die kennis van de platen in de handen kwam, is de afsluiting van de audioroute.
